Amerikan borsalarında balon var mı? S&P 500 ve Nasdaq tarihi zirvelerdeyken AI rallisi, FOMO psikolojisi, Fed politikası, tahvil faizleri, Goldman Sachs ve Reuters analizleri üzerinden Wall Stree...
Wall Street bugün yalnızca yükselmiyor.
Wall Street aynı zamanda yatırımcı psikolojisini de değiştiriyor.
Son iki yılda Amerikan piyasalarında oluşan en önemli davranış değişimi şu oldu: Her düşüş satın alındı. Her satış kısa sürdü. Ve her geri çekilme, daha önce yükselişi kaçırmış yatırımcı için yeni bir fırsata dönüştü.
Bu nedenle bugün piyasalardaki ana risk yalnızca yüksek değerleme değil. Asıl mesele, yatırımcıların artık düşüş ihtimalini giderek daha az ciddiye alması olabilir.
Reuters’ın geçen hafta yayımladığı dikkat çekici analizde Bank of America stratejistlerinin kullandığı ifade tam olarak buydu: “boom loop.” Yani piyasanın kendi yükselişini psikolojik olarak beslediği bir döngü. Endeks yükseldikçe yatırımcı iyimserliği artıyor, iyimserlik arttıkça daha fazla para piyasaya giriyor ve bu da yeni zirveleri besliyor.
Bugünkü tabloyu anlamak için önce rakamlara bakmak gerekiyor.
S&P 500 şu anda ileriye dönük yaklaşık 21–22 fiyat/kazanç çarpanıyla işlem görüyor. Bu seviye tarihsel ortalamaların belirgin biçimde üzerinde. Robert Shiller’ın döngüsel fiyat/kazanç modeli olan CAPE oranı ise yeniden 40 bandına yaklaşmış durumda. Tarihsel olarak bu seviyeler yalnızca çok özel dönemlerde görüldü:
1929 Büyük Buhran öncesi,
2000 dot-com balonu,
ve pandemi sonrası ultra likidite dönemi.
Bu tek başına “yarın çöküş olacak” anlamına gelmez. Ancak piyasanın artık ucuz olmadığını tartışmasız hâle getirir.
Üstelik bugün değerleme sorunu yalnızca fiyatların yükselmesiyle ilgili değil.
Sorun, rallinin giderek birkaç hisseye sıkışması.
Goldman Sachs Asset Management’ın son raporlarında dikkat çektiği nokta da tam olarak buydu: S&P 500 tarihi zirvelerde olmasına rağmen yükselişin büyük kısmı birkaç mega-cap teknoloji şirketi tarafından taşınıyor. Nvidia, Microsoft, Amazon, Meta ve Alphabet gibi şirketler endeksin yönünü belirler hâle gelmiş durumda.
Bu tablo geçmişte en çok hangi döneme benziyor?
2000 yılına.
Dot-com balonunda da Nasdaq yükselmeye devam ederken piyasa giderek daralmış, ralli birkaç teknoloji devine sıkışmıştı. O dönemde yatırımcı psikolojisini taşıyan şey internetti. Bugün aynı görevi yapay zekâ görüyor.
Ancak burada çok kritik bir fark var.
2000 yılında piyasanın lider şirketlerinin önemli kısmı gerçek kâr üretmiyordu. Bugün ise Nvidia, Microsoft, Amazon, Alphabet ve Meta tarihin en güçlü nakit akışlarından bazılarını üretiyor.
Morgan Stanley ve Goldman Sachs bu nedenle “AI balonu” yorumlarının fazla basit kaldığını düşünüyor. Çünkü bugünkü rallinin arkasında yalnızca hikâye değil; gerçek veri merkezi yatırımları, gerçek gelir artışı ve devasa sermaye harcamaları bulunuyor.
Reuters’ın aktardığı Goldman Sachs analizine göre yapay zekâ yatırımları bu yıl S&P 500 kâr büyümesinin yaklaşık %40’ını oluşturabilir. Morgan Stanley’e göre yalnızca büyük Amerikan teknoloji şirketlerinin AI altyapı harcamaları önümüzdeki birkaç yılda trilyon dolar seviyelerine yaklaşabilir.
Gerçekten de rakamlar etkileyici.
Fakat tam da burada piyasanın en kırılgan noktası başlıyor.
Çünkü bugün Wall Street’in fiyatladığı şey yalnızca güçlü bilanço değil; aynı zamanda kusursuz gelecek beklentisi.
Piyasa şuna inanıyor:
AI yatırımları uzun yıllar sürecek,
kâr büyümesi devam edecek,
Fed sonunda faiz indirecek,
tahvil faizleri kontrolden çıkmayacak,
enerji fiyatları sistemi bozmayacak,
ve tüketici harcamaları güçlü kalacak.
Bu kadar fazla kusursuz senaryo aynı anda fiyatlandığında piyasa doğal olarak daha hassas hâle geliyor.
Çünkü küçük bir bozulma bile büyük fiyat hareketi yaratabiliyor.
Bugün piyasanın en önemli stres noktası tahvil piyasası.
ABD 10 yıllık tahvil faizi yeniden %4,5 bandına yaklaşırken, hisse senetlerinin tahvillere göre sunduğu ek getiri tarihsel olarak oldukça düşük seviyelere gerilemiş durumda. Başka bir ifadeyle yatırımcı artık risksiz tahvilden yüksek getiri alabiliyorken hâlâ çok pahalı teknoloji hisselerine para koymaya devam ediyor.
Bu da piyasanın giderek daha fazla “hikâye fiyatladığını” gösteriyor.
Üstelik son dönemde oluşan FOMO davranışı bu süreci daha da hızlandırıyor.
Bugün piyasaya yeni giren yatırımcı için psikoloji artık farklı çalışıyor.
2022’de satışlar kaçırıldı.
2023 rallisi kaçırıldı.
2024 AI yükselişi kaçırıldı.
2025’te İran savaşı sonrası gelen düşüş bile yeniden alım fırsatına dönüştü.
Sonuç olarak yatırımcı artık düşüşten korkmuyor.
Yükselişi kaçırmaktan korkuyor.
Ve bugünkü piyasayı daha da hassas yapan şey tam olarak burada başlıyor.
Son yükselişler, kısa süren satışlar ve her geri çekilmenin yeniden alımla karşılanması, yatırımcı psikolojisini değiştirmiş durumda. Artık piyasada oluşan refleks “riskten kaçınma” değil; “bir sonraki yükselişi kaçırmama” refleksi.
Başka bir ifadeyle düşüşler artık korku üretmiyor.
Fırsat hissi üretiyor.
Bu da kendi içinde yeni bir döngü yaratıyor:
Piyasa yükseldikçe yükselişi kaçıran yatırımcı sayısı artıyor.
O yatırımcılar ilk geri çekilmede agresif şekilde yeniden alım yapıyor.
Bu alımlar düşüşleri kısa tutuyor.
Düşüşler kısa sürdükçe FOMO daha da büyüyor.
Ve sonuçta piyasa kendi psikolojik momentumunu üretmeye başlıyor.
Bugün özellikle sosyal medya, Reddit kültürü, sıfır komisyonlu işlem uygulamaları ve AI anlatıları bu davranışı daha da büyütüyor. İnsanlar artık “borsa düşer mi?” sorusundan çok, “ya tekrar yükselirse ve ben dışarıda kalırsam?” korkusuyla hareket ediyor.
Bu kısa vadede ralliyi uzatabilir.
Hatta tarihsel olarak en sert yükselişler çoğu zaman tam da bu evrede oluşur. Çünkü artık piyasaya yalnızca profesyonel fonlar değil, psikolojik olarak geç kaldığını düşünen yatırımcı da girer.
Fakat aynı psikoloji kırılmayı da sertleştirebilir.
Çünkü herkes düşüşlerin mutlaka satın alınacağına inanmaya başladığında, piyasa ilk kez “alış gelmediği” bir anda çok daha agresif tepki verebilir.
Bu nedenle bugün sorunun cevabı muhtemelen “ikisinin aynı anda yaşandığı” bir dönemde olduğumuz yönünde.
Evet, piyasa gerçekten güçlü olduğu için yükseliyor.
Amerikan şirketlerinin özellikle teknoloji tarafında yarattığı kârlılık hâlâ olağanüstü seviyelerde. Yapay zekâ yatırımları bugün küresel sermaye harcamalarının merkezine yerleşmiş durumda. Bu nedenle mevcut ralliyi tamamen irrasyonel veya tamamen balon diye açıklamak eksik kalır.
Fakat aynı anda ikinci bir gerçek daha oluşuyor:
Piyasa yükseldikçe yatırımcı davranışı da değişiyor.
Ve artık fiyatlamanın bir kısmı yalnızca güçlü bilançolardan değil, “düşüşlerin kalıcı olmayacağı” inancından besleniyor.
Bu çok önemli bir ayrım.
Çünkü başlangıçta ralliyi güçlü şirketler taşır.
Ama rallinin ileri evrelerinde psikoloji fiyatlamanın önüne geçmeye başlar.
Bugün Wall Street’te oluşan tablo biraz buna benziyor.
Özellikle son iki yılda yatırımcıya verilen mesaj çok netti:
Fed sonunda sistemi destekledi.
Bankacılık krizleri kontrol altına alındı.
Resesyon korkuları ötelenebildi.
Jeopolitik şoklar kısa sürede sindirildi.
Ve her sert satış yeniden alım fırsatına dönüştü.
Bu nedenle piyasada artık yeni bir refleks oluştu:
“Kötü haber geçicidir.
Düşüş geçicidir.
Likidite eninde sonunda geri gelir.”
Bu düşünce biçimi kısa vadede piyasayı daha da yukarı taşıyabilir. Çünkü yatırımcı artık düşüşü risk olarak değil, indirimli fiyat olarak görüyor.
Fakat tam da bu nedenle piyasa daha kırılgan hâle geliyor.
Çünkü fiyatlamanın bir kısmı artık ekonomik gerçeklerden değil, davranışsal alışkanlıklardan besleniyor.
Örneğin bugün birçok yatırımcı şunu varsayıyor:
Fed eninde sonunda faiz indirecek,
AI büyümesi yıllarca sürecek,
büyük teknoloji şirketleri kâr üretmeye devam edecek,
tahvil piyasası sistemi bozacak kadar sert hareket etmeyecek,
ve her düşüş yeniden alıcı çekecek.
Sorun şu ki piyasalarda en büyük kırılmalar genellikle temel hikâye tamamen yanlış olduğu için değil, beklentiler kusursuzlaştığı için yaşanır.
Bugün Wall Street’in riskli tarafı da burada oluşuyor.
Çünkü piyasa artık yalnızca güçlü büyümeyi değil, neredeyse “sürekli kurtarılan sistem” fikrini fiyatlamaya başladı.
Bu nedenle mevcut tabloyu en doğru tanımlayan ifade belki de şu olabilir:
Amerikan borsaları şu anda hem gerçek ekonomik güçle, hem de giderek büyüyen bir FOMO psikolojisiyle yükseliyor.
Ve tarih boyunca en uzun ralliler genellikle tam da bu iki unsur aynı anda birleştiğinde oluştu.
Ama aynı şekilde, en sert realizasyonlar da yatırımcıların “bu kez düşüş farklı olabilir” fikriyle ilk kez karşılaştığı anlarda başladı.
