ABD 10 yıllık tahvil faizinin %4,59’a yükselmesiyle küresel piyasalarda sert satış dalgası başladı. İran savaşı, petrol fiyatları, doların güçlenmesi ve teknoloji hisselerindeki baskı yeni bir enflasy...
2026 yılının Mayıs ortasında küresel piyasalarda yaşanan hareket, artık sıradan bir “faiz yükseldi – hisse düştü” dalgası olmaktan çıktı. Bu kez piyasa yalnızca ABD Merkez Bankası’nın faiz patikasını değil; savaş, enerji arzı, kamu borçlanması ve küresel enflasyon rejiminin yeniden şekillenmesini fiyatlıyor.
Cuma günü ABD 10 yıllık tahvil faizi %4,59 seviyesine yükselirken, 30 yıllık tahvil faizi %5,12’nin üzerine çıktı. Bu seviye, 2007’den bu yana görülen en yüksek uzun vadeli faizlerden biri. Aynı anda Japon tahvilleri sert satıldı, İngiltere tahvil piyasasında siyasi risk fiyatlaması hızlandı ve Wall Street’te Nasdaq dahil tüm büyük endeksler günü dip seviyelere yakın kapattı. (The Wall Street Journal)
Piyasadaki kırılmanın merkezinde üç temel hikâye var.
Birincisi, İran savaşı sonrası ortaya çıkan yeni enerji enflasyonu dalgası. Petrol fiyatlarının yeniden 100 dolar çevresine yerleşmesi, piyasalara “2022 tarzı ikinci enflasyon şoku” korkusunu geri getirdi. Reuters’ın aktardığı piyasa yorumlarında artık yatırımcıların temel sorusu şu: “Fed faiz indirecek mi?” değil, “Fed yeniden faiz artırmak zorunda kalabilir mi?” (Reuters)
İkincisi, tahvil piyasasının arz problemi. ABD devasa bütçe açıkları nedeniyle tarihî ölçekte borçlanmaya devam ediyor. Enerji fiyatları yükseldikçe enflasyon beklentileri bozuluyor; enflasyon beklentileri bozuldukça yatırımcı daha yüksek getiri talep ediyor; daha yüksek faiz ise Hazine’nin daha pahalı borçlanmasına yol açıyor. Bu kendi kendini besleyen bir döngü.
Üçüncüsü ise küresel faiz yapısının eş zamanlı çözülmesi. Japonya’da üretici fiyatlarının beklenti üzeri gelmesi sonrası Japon tahvilleri sert satıldı. İngiltere’de ise Keir Starmer sonrası olası siyasi değişimlerin daha fazla kamu harcaması yaratabileceği korkusu “mini-Truss krizi” benzeri bir fiyatlama yarattı. Financial Times, İngiliz tahvil faizlerinin 1998’den bu yana en yüksek seviyelere çıktığını yazıyor. (Financial Times)
Aslında piyasayı en çok korkutan şey faizlerin yükselmesi değil. Faizlerin neden yükseldiği.
Eğer faizler güçlü büyüme nedeniyle yükseliyorsa, piyasalar bunu tolere edebilir. Ancak bugün yaşanan hareket “warflation” denilen yeni bir kavrama işaret ediyor: savaş kaynaklı yapışkan enflasyon.
Bu nedenle piyasada artık 2023–2025 dönemindeki klasik “AI her şeyi kurtarır” hikâyesi sorgulanmaya başladı. Çünkü yüksek faiz ortamı özellikle teknoloji hisselerinin değerleme matematiğini bozuyor. Nasdaq’ın son iki yıldaki yükselişinin önemli bölümü düşük iskonto oranı ve gelecekteki nakit akışlarının agresif fiyatlanması üzerine kuruluydu. Ancak ABD 10 yıllığı %4,60–%5 bandına yaklaşırsa bu çarpanların korunması zorlaşıyor.
Reuters’ın teknik analizine göre piyasada kritik eşik %4,48 idi. Bu seviye kırıldıktan sonra hedef olarak %4,60 ve üzeri konuşulmaya başlandı. Şimdi piyasa tam da o bölgeye ulaşmış durumda. (Reuters)
Buradaki asıl mesele şu:
ABD ekonomisi aynı anda hem yüksek borçlanma maliyeti hem de yüksek enerji maliyeti taşıyabilir mi?
Martin Wolf’un yıllardır vurguladığı temel kırılma tam da burada yatıyor: Küresel ekonomi uzun süre düşük faiz ve düşük enflasyon rejiminde yaşadı. Ancak pandemi sonrası dönemde devlet harcamaları, jeopolitik parçalanma, tedarik zinciri güvenliği ve enerji savaşları dünyayı daha yüksek maliyetli bir sisteme taşıyor.
Mohamed El-Erian buna “higher for longer world” diyor.
Larry Summers ise bunun artık geçici değil yapısal bir enflasyon rejimi olabileceğini savunuyor.
Ray Dalio ise artan kamu borcu ile yükselen faizlerin birlikte sürdürülemeyeceğini uzun süredir anlatıyor.
Bugünkü tahvil satışı aslında bu büyük tartışmanın piyasadaki fiyatlaması.
Üstelik risk yalnızca ABD değil.
Çünkü küresel sistem son 15 yılda Amerikan tahvilleri üzerine inşa edildi. Eğer ABD 10 yıllıkları yeniden %5 bandına yerleşirse;
- gelişmekte olan ülke para birimleri baskı altına girer,
- dolar güçlenir,
- carry trade pozisyonları çözülür,
- teknoloji hisseleri baskılanır,
- emtia ve enerji şirketleri görece güçlenir,
- altın ise hem enflasyon hem jeopolitik risk nedeniyle yeniden rezerv varlık olarak öne çıkar.
Nitekim dolar endeksi de yeniden güç kazanıyor. Mailde geçen “1.15’ler flört ediyor” ifadesi, euro/dolar paritesindeki geri çekilmeye işaret ediyor. Güçlü dolar ve yüksek ABD tahvil faizi kombinasyonu, özellikle kırılgan gelişmekte olan ülkeler için oldukça zorlayıcı bir ortam yaratabilir.
Türkiye açısından bakıldığında ise bu tablo çok daha kritik.
Çünkü Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde petrol fiyatı yalnızca cari açığı değil, aynı zamanda enflasyon beklentilerini, rezerv dinamiklerini ve kur istikrarını da doğrudan etkiliyor. Yüksek ABD faizi küresel likiditeyi sıkıştırırken, yükselen petrol fiyatı Türkiye’nin dış finansman ihtiyacını artırıyor. Bu ikili kombinasyon geçmişte birçok kez TL üzerinde baskı yaratmıştı.
Piyasaların şimdi odaklandığı iki kritik tarih var:
Birincisi Nvidia bilançosu.
İkincisi ise Fed ve ABD Hazine tarafının vereceği mesajlar.
Eğer Nvidia beklentileri aşar ve AI harcama döngüsünün devam ettiğini gösterirse piyasalar kısa süreli rahatlayabilir. Ancak tahvil faizleri yükselmeye devam ederse teknoloji rallisinin bunu tek başına taşıması zorlaşacaktır.
Çünkü artık piyasanın temel sorusu değişiyor:
“Faizler ne zaman düşecek?” değil,
“Dünya yeniden kalıcı enflasyon çağına mı giriyor?”
Ve tahvil piyasası şu an ikinci seçeneğin fiyatlamasını yapıyor olabilir. (The Wall Street Journal)
