Jeopolitik risklerin finansal piyasalar üzerindeki etkisi genellikle iki aşamada ortaya çıkar: önce ani fiyat şokları, ardından daha derin ve kalıcı makroekonomik sonuçlar. İran etrafında tırmanan ger...
Jeopolitik risklerin finansal piyasalar üzerindeki etkisi genellikle iki aşamada ortaya çıkar: önce ani fiyat şokları, ardından daha derin ve kalıcı makroekonomik sonuçlar. İran etrafında tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik tartışmaları, küresel piyasalarda tam olarak böyle bir süreci tetiklemiş görünüyor.
Son günlerde piyasalarda yaşanan sert hareketler, traderların kullandığı yeni bir kavramı tekrar gündeme taşıdı: “warflation”. Bu kavram, savaş kaynaklı arz şoklarının enerji fiyatlarını yukarı çekmesi ve bunun enflasyon üzerinde yeni bir baskı yaratması anlamına geliyor.
Piyasa içinden gelen değerlendirmelere göre, özellikle gelişen piyasa para birimleri, tahvil piyasaları ve enerji fiyatları bu riskin ilk etkilerini yansıtmaya başladı. 
⸻
Sabah Şoku: Küresel Piyasalar Sert Satışla Açıldı
ABD vadeli endeksleri ve Asya piyasaları haftaya sert satışlarla başladı. Sabah seansı birçok trader tarafından “korkunç” olarak tanımlandı. Gün içinde bir miktar toparlanma görülse de piyasanın genel yönü hâlâ negatif kaldı.
Sektör içinden gelen yorumlara göre bu satışların temel nedeni tek bir faktöre dayanıyor:
Savaşın ne kadar süreceği konusundaki belirsizlik.
Piyasalarda şu varlık sınıflarında belirgin zararlar oluştu:
• Gelişen piyasa para birimleri (EMFX)
• Gelişen piyasa tahvilleri
• Asya borsaları (özellikle KOSPI)
• Altın ve emtia piyasaları
Normal şartlarda jeopolitik krizlerde altın yükselir. Ancak bu kez birçok yatırımcı kâr realizasyonu yapınca altın da satıştan nasibini aldı.
⸻
2022 Enerji Krizi Senaryosu Geri mi Dönüyor?
Piyasa yorumcularının en dikkat çekici değerlendirmelerinden biri şu:
Bu tablo 2022 enerji krizi playbook’una benziyor.
2022’de Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa enerji fiyatlarında büyük bir şok yaşamıştı. Doğalgaz fiyatları birkaç ay içinde birkaç katına çıkmış, bu durum Avrupa ekonomisinde ciddi bir enflasyon dalgasına yol açmıştı.
Bugün yaşanan gelişmelerde benzer riskler görülüyor:
• Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol tankerleri
• Basra Körfezi’ndeki enerji altyapısı
• LNG sevkiyat hatları
küresel enerji fiyatlarının en hassas noktalarını oluşturuyor.
Dünya petrolünün yaklaşık %20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bu nedenle burada yaşanacak herhangi bir kesinti petrol fiyatlarında çok hızlı yükseliş yaratabilir.
⸻
Piyasayı Geçici Olarak Rahatlatan Haber
Günün ikinci yarısındaki toparlanmanın arkasında tek bir haber vardı:
ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndan geçen tüm gemileri koruyacağını açıklaması.
Bu açıklama enerji piyasalarında kısa süreli bir rahatlama yarattı. Ancak traderlar bu açıklamanın kalıcı bir çözüm olmadığı konusunda hemfikir.
Çünkü asıl soru hâlâ açık:
İran nasıl karşılık verecek?
⸻
Gelişen Piyasalar En Büyük Darbeyi Aldı
Trader sohbetlerinde özellikle gelişen piyasa para birimleri için sert ifadeler kullanılıyor.
En çok etkilenen para birimleri:
• Güney Afrika randı (ZAR)
• Meksika pesosu (MXN)
• Brezilya reali (BRL)
Bir trader bunu şöyle özetliyor:
Ocak ayında insanlar bir yılda kazanacakları parayı kazandı. Bugün ise bir yıllık kârlarını geri verdiler ve en kötü seviyelerde stop oldular.
Bu durum sadece birkaç kurumla sınırlı değil. Piyasa profesyonelleri bunun tüm sektör genelinde yaşanan bir zarar dalgası olduğunu söylüyor.
⸻
Trump Geri Adım Atar mı?
Jeopolitik risklerin yönünü belirleyecek en önemli değişkenlerden biri Washington’un stratejisi.
Piyasalarda son yıllarda sık kullanılan bir kavram var:
TACO – Trump Always Chickens Out
Bu ifade Trump’ın krizleri büyütüp ardından geri adım attığı anlamına geliyor.
Ancak bazı traderlar bu kez durumun farklı olduğunu düşünüyor.
İsrail’in füze üslerini hedef alan saldırılarının ardından Netanyahu’nun operasyonu yarım bırakmak istemeyeceği görüşü piyasalarda giderek yayılıyor.
Bu nedenle senaryolardan biri şu:
• Füze üsleri vurulur
• İran askeri kapasitesi zayıflatılır
• ardından “mission accomplished” denilerek operasyon sona erdirilir.
⸻
Asıl Tehlike: Private Credit Piyasası
İran krizi piyasaların görünen yüzü olabilir. Ancak finans dünyasında başka bir risk daha konuşuluyor:
Private Credit piyasası.
Son dönemde bazı büyük fonlarda yatırımcıların paralarını çekmeye başladığı belirtiliyor. Bu durum hedge fon ve kredi piyasasında ciddi bir stres yaratabilir.
Bir kredi piyasası yöneticisi durumu şöyle özetliyor:
• redemption talepleri artıyor
• bazı fonlar “gate” koymaya hazırlanıyor
• yani yatırımcıların para çekmesi sınırlanabilir.
Bu durum güven kaybına yol açarsa küresel kredi piyasalarında domino etkisi yaratabilir.
⸻
Küresel Piyasalarda Yeni Bir Rejim mi Başlıyor?
Bugünkü piyasa psikolojisi üç senaryo arasında gidip geliyor.
1️⃣ Jeopolitik kriz kısa sürede sona erer
2️⃣ Savaş sınırlı kalır ve enerji fiyatları kontrol altında tutulur
3️⃣ ABD-İran çatışması uzun sürer ve küresel piyasalar sert bir riskten kaçış sürecine girer
Bazı traderlara göre piyasa şu anda üçüncü senaryoyu fiyatlıyor:
“ABD herkesi aşağı çekecek” modu.
Ancak kriz diplomatik şekilde çözülürse piyasa tekrar ikinci senaryoya dönebilir.
⸻
Türkiye Açısından Riskler
Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için en kritik değişken petrol fiyatlarıdır.
Petrol fiyatlarının sert yükselmesi şu kanallar üzerinden etkili olur:
• cari açık
• enflasyon
• enerji maliyetleri
• sanayi üretimi
• döviz kuru
Buna karşılık Türkiye için bazı fırsatlar da oluşabilir.
Özellikle:
• savunma sanayi
• enerji altyapısı
• emtia ticareti
alanlarında yeni yatırım fırsatları doğabilir.
⸻
Sonuç
Piyasalar şu anda tek bir sorunun cevabını arıyor:
Bu kriz kısa süreli bir jeopolitik şok mu, yoksa yeni bir enerji çağının başlangıcı mı?
Eğer Hürmüz Boğazı’nda gerçek bir kesinti yaşanırsa, 2022 enerji krizi sadece bir ön gösterim olarak kalabilir.
Ancak diplomatik bir çözüm bulunursa, bugünkü satış dalgası ileride “savaş paniği fırsatı” olarak hatırlanabilir.
Şimdilik kesin olan tek şey var:
Küresel piyasalar yeniden jeopolitiğin yönetimine girmiş durumda.
