Yapay zekâ cevabı ucuzlattı. Peki herkes aynı cevabı alırsa?

Dr. Artunç Kocabalkan | BS Ekonomi | 8 Kasım 2026

Nassim Nicholas Taleb’in 2023’teki çıkışı, yapay zekânın hangi uzmanlığı güçlendireceğini ve hangi mesleki ayrıcalıkları aşındıracağını tartışmaya açtı. Finans piyasalarında bir soru daha var. Ayrı kurumlar, benzer modellerle karar verdiğinde piyasa ne kadar farklı görüşü fiyatlayabilir?

Bir şirket kârını artırıyor ama kasasından para çıkıyor. Yapay zekâ bilanço özetini saniyeler içinde hazırlayabilir ve bu ayrışmayı işaretleyebilir. Sonra dipnotlara bakarsınız. Şirket büyüme için stok mu yapmış? Müşterilerinden parasını daha geç mi topluyor? Nakit açığını yeni borçla mı kapatıyor? Aynı kâr artışından üç ayrı hikâye çıkar. Üçünün de yatırım açısından sonucu farklıdır.

Taleb’in Nisan 2023’te yaptığı çıkışı ben bu örnek üzerinden okuyorum. Yapay zekâ karşısında korkanların içten içe kendilerini sahte uzman olarak gördüğünü öne sürüyordu. İddia fazla geniş. İşini iyi bilen birinin de gelirinin veya pazarlık gücünün azalmasından kaygılanması gayet anlaşılır. Ama Taleb’in tarif ettiği üç yetenek önemli. Açık düşünmek, konuyu derinlemesine bilmek ve gerektiğinde çalışma biçimini yeniden kurabilmek. Finans diline çevirelim. İyi analist, raporunu hızlı çıkaran kadar hangi dipnota bakacağını ve hangi veri geldiğinde fikrini değiştireceğini bilen kişidir. Taleb’in 1 Nisan 2023 tarihli paylaşımı

Uzmanlığın hangi kısmına para ödüyoruz?

Taleb ertesi gün daha sert bir ayrım yaptı. Toplum açısından ortaya çıkabilecek tehlikeyi ayrı bir mesele olarak gördü. İtirazı, rekabet avantajı eriyenlerin kendi gelir kaybını kamu yararı diliyle savunmasınaydı. Ekonomide bunun karşılığı mesleki rant. Bir hizmetin fiyatı, verilen kararın kalitesi kadar bilgiye erişimin zorluğundan veya müşterinin seçeneklerinin azlığından da beslenebilir. Eskiden bir raporu bulmak, karşılaştırılabilir veriyi toplamak ve anlaşılır bir sunum hazırlamak başlı başına emekti. Bu işlerin maliyeti düştükçe müşteri doğal olarak şunu soracak. Sizin değerlendirmeniz benim hangi kararımı iyileştirdi? Taleb’in 2 Nisan 2023 tarihli paylaşımı

Bu ayrım finans medyası için de geçerli. Bir merkez bankasının karar metnini özetlemek hâlâ işe yarar. Yayında asıl katkı, piyasanın karardan önce neyi fiyatladığını göstermek ve kararın o beklentiyi nerede değiştirdiğini anlatmaktır. Aynı faiz kararı bir gün tahvil rallisi, başka bir gün satış getirebilir. Kararı ekrana yazmak kolaylaştı. O günkü tepkiyi açıklamak için beklentiyi, pozisyonları ve metindeki değişikliği birlikte okumak gerekiyor.

Her fon için makul olan, piyasa için sorun olabilir

Taleb’in internet benzetmesi burada devreye giriyor. İnternetin kurduğu yoğun bağlantıların, uç olayların etkisini büyütebildiğine dikkat çekiyordu. Ardından iki düşünceyi yan yana koydu. Teknolojinin yan etkilerini sürekli izlemek gerekiyor. Bu alandaki rekabetten çekilmek de Çin’e avantaj sağlayabilir. İkincisi Taleb’in stratejik görüşü. İlkini ise finans piyasalarında somut bir mekanizma üzerinden tartışabiliyoruz. Taleb’in internet ve Çin hakkındaki paylaşımı

Diyelim ki farklı fonlar aynı verileri kullanıyor, benzer modellerle çalışıyor ve oynaklık yükselince pozisyon azaltıyor. Bir fon için satış makul olabilir. Birçok fon aynı anda satışa geçtiğinde alıcı bulmak zorlaşır. Fiyat daha hızlı düşer, ölçülen risk yükselir ve bu yeni sinyal başka satışları tetikleyebilir. 6 Mayıs 2010’daki Flash Crash, otomatik işlemlerle likidite kaybının birbirini nasıl besleyebildiğini gösteren tarihsel bir örnek. ABD’li düzenleyicilerin ortak incelemesinde, zaten stres altındaki bir piyasada büyük bir satış emrinin otomatik yürütülmesi bu sürecin parçalarından biriydi. SEC ve CFTC ortak incelemesi

Finansal İstikrar Kurulu da benzer veri ve modellerin kullanımının piyasa davranışlarını birbirine yaklaştırabileceğine ve az sayıda sağlayıcıya bağımlılığın ayrı bir kırılganlık yarattığına dikkat çekiyor. IMF ise aynı teknolojinin risk takibini iyileştirebileceğini, fakat stres anında işlemleri hızlandırıp oynaklığı artırabileceğini belirtiyor. Bir portföyde hisseler, tahviller ve emtia ayrı satırlarda durabilir. Hepsinin satış kararı aynı sinyale bağlıysa stres gününde o satırların birbirinden ne kadar bağımsız kaldığına bakmak gerekir. Finansal İstikrar Kurulu raporu · IMF Küresel Finansal İstikrar Raporu, 3. bölüm

Bir portföy yöneticisine artık iki soru sorarım. Hangi veri geldiğinde fikrini değiştirirsin? Seninle aynı veriyi izleyen fonlar aynı anda fikrini değiştirirse, sattığını kim alır?