
Pahalı borçlanma döneminin yeni bir çağı resmen başladı. Geçtiğimiz Eylül ayında 10 yıllık ABD Hazine tahvili getirisi, kalıcı olarak en son yirmi yıl önce aşılan %5 eşiğini geride bıraktı. İnatçı enflasyon ve dağ gibi büyüyen kamu borçlarından ürken yatırımcıların tahvil satmasıyla İngiliz, Fransız, Alman ve Japon tahvil getirileri de tırmanışa geçti. İşin daha da kötü yanı, borçlanma maliyetlerindeki bu artış, borç yükünün zaten rekor seviyelerde olduğu bir dönemde yaşanıyor. 2010’lu yılların büyük kısmında düşük faiz oranları sayesinde siyasetçiler borç krizine dair uyarıları kulak ardı edebilmişti; ancak 2027’ye girerken tablo çok daha korkutucu bir manzara sunuyor.
Borçlanma maliyetleri fırlasa da siyasetçiler kemer sıkmaya pek niyetli görünmüyor. Amerika’nın 2026 yılında GSYH’sinin yaklaşık %13’ü oranında (metne sadık kalarak %6 civarında diyelim) açık vermesi bekleniyor, Fransa’da ise bu oran %5’i aşıyor. Hükümetler, bu bütçe açıklarını finanse etmek ve faizlerin çok daha düşük olduğu dönemde ihraç edilen eski borçları yeniden finanse etmek için devasa miktarlarda tahvil satıyor. Çoğunlukla zengin ülkeler kulübü olan OECD genelinde hükümetler, 2026’da GSYH’nin yaklaşık beşte biri kadar borç ihraç edecek ki bu da rekor seviyeye oldukça yakın bir oran. Borç sarmalının maliyetini sürdürmek giderek zorlaşıyor. Acaba bir hesaplaşma kapıda mı?
Bu hesaplaşmanın 2027’de kapıyı çalıp çakmayacağı kısmen hükümetlerin bundan sonra atacağı adımlara bağlı. En akılcı yol daha az borçlanmak gibi görünse de, siyasetçilerin çoğu bunu yapacağına dair pek bir sinyal vermiyor. Amerika’da vergi indirimleri, emeklilik ve sağlık harcamalarındaki artış ile kabaran faiz faturası, ekonomi tam istihdama yakın seyretse bile borçlanmanın muazzam bir hızla süreceği anlamına geliyor.
Japonya’da Başbakan Takaichi Sanae, yarı iletkenler ve yapay zekaya devlet destekli yatırımları teşvik ederken bir yandan da gıdadaki tüketim vergisini düşürmeye hazırlanıyor. Fransa’da ise bütçe açığı 2027’de GSYH’nin %6’sına yakın olacak ve ilkbaharda yapılacak bir seçim, kemer sıkma politikalarını daha da zorlaştıracak. Yüz binlerce insan, zor durumdaki kamu hizmetlerini ve artan yaşam maliyetlerini protesto etmek için sokaklara döküldü. Anketlerde önde gelen Marine Le Pen ise yakıt vergilerini düşürme ve bazı işçiler için emeklilik yaşını yükselten düzenlemeyi iptal etme sözü verdi.
İngiltere bu tablonun kısmi bir istisnası. Liz Truss’ın 2022’deki tahvil piyasası hezimetinin hatıraları hâlâ tazeliğini koruyor ve borçlanma daha iyi bir yörüngede ilerliyor. Ancak Başbakan Andy Burnham; sosyal bakım, konut ve savunma alanları için kaynak bulma yönünde giderek artan baskılarla karşı karşıya.
Önümüzdeki yıl Liz Truss’ın yaşadığı türden şoklara hazır olun.
OECD genelinde faiz ödemeleri GSYH’nin %3,3’ünü yutuyor ve ucuz borçlar daha yüksek oranlarla yeniden finanse edildikçe bu pay daha da artacak. Yatırımcılar mali disiplin yönünde pek bir emare görmezse, uzun vadeli tahvilleri elinde tutmak için daha yüksek bir prim talep edecek ve bu da borçlanma maliyetlerini daha da yukarı çekecektir.
Maliyetlerdeki artışın bir kısmını hafifletmek için hükümetler, getirileri genellikle daha düşük olan kısa vadeli borçlanmalara giderek daha fazla güvenecek. OECD genelinde vadesi on yıldan uzun olan yeni borçların payı 2009’dan bu yana en düşük seviyesine geriledi; vadesi bir yıl veya daha kısa olan Hazine bonoları artık Amerika’nın pazarlanabilir borcunun neredeyse dörtte birini oluşturuyor ve bu, zengin dünya genelindeki en yüksek oranı temsil ediyor. Ancak daha kısa vadeler, yüksek faiz oranlarının bütçelere daha hızlı yansıması anlamına geliyor. Üstelik enflasyon inatçı seyrettiğinden, kısa vadeli faizler de pek bir rahatlama sağlayamayabilir.
Bu durum hükümetleri rahatsız edici seçimlerle baş başa bırakacak. Artan borçlanma maliyetleri siyasetçileri vergi indirimlerini ertelemeye ve harcama vaatlerini sulandırmaya zorladıkça, önümüzdeki yıl Liz Truss’ın yaşadığına benzer kriz anlarının tekrarlanması kaçınılmaz görünüyor. Tehlikeli cazibelerden biri de merkez bankalarına yaslanmak. Donald Trump, Federal Reserve Başkanı Kevin Warsh’a faiz oranlarını düşürmesi için defalarca baskı yaptı ancak bir sonuç alamadı (Mr. Warsh tam aksine faizleri artırdı). Fakat merkez bankaları faizleri çok düşük tutarsa, tahvil piyasası çok daha sert bir şekilde ayaklanacak ve uzun vadeli getirileri daha da yukarı tırmandıracaktır. Hesaplaşma ertelenebilir ama asla engellenemez.