İş Bankası Genel Müdürü Neden “Program Çalışmıyor” Dedi? Programın Çalışma İhtimali Var mı?

• Kurulan para politikası programı, teorik olarak doğru olsa da piyasa davranışı ile uyumsuz kaldı
• Grafikler, rezerv erimesi + yabancı çıkışı + kredi kalitesinde bozulma üçlüsünü net gösteriyor
• Bu yapı altında programın çalışması için gereken “güven ve sermaye girişi” oluşmadı

Program kağıt üstünde var, sahada yok

İş Bankası cephesinden gelen “program çalışmıyor” ifadesi, aslında doğrudan politika hatasına değil, transmisyon mekanizmasının kırılmasına işaret ediyor. Çünkü model şu: yüksek faiz → TL cazibesi → yabancı girişi → rezerv birikimi → enflasyon düşüşü.

Ama sahadaki veriler bu zincirin kırıldığını gösteriyor.

Örneğin, paylaşılan grafikte TCMB döviz varlıkları 213 milyar dolardan sert şekilde 152 milyar dolara kadar düşüp yeniden toparlansa da hâlâ kırılgan bir yapı sergiliyor . Bu, programın en kritik ayağı olan rezerv birikiminin sürdürülemediğini gösteriyor.

Asıl kırılma: yabancı ve likidite tarafı

Programın çalışmamasının ana nedeni “faiz düşük” ya da “politika yanlış” değil. Sorun daha derin:

• Swap hariç yabancı hareketlerinde ciddi çıkış var (−7.2 milyar $ seviyeleri görülüyor)
• TCMB’nin bazı dönemlerde net döviz satıcısı konumuna geçtiği açık (−46 milyar $ gibi agresif müdahale)
• Yabancı para mevduatları tekrar artış eğiliminde

Bu tablo şu anlama geliyor:
Faiz artırılmış olsa bile sermaye kalıcı değil, girişler kısa vadeli, çıkışlar ise sert.

Bu yüzden banka genel müdürü düzeyinde gelen mesaj şu:
→ “Programın teorisi doğru ama piyasa bunu satın almıyor.”

Reel ekonomi sinyal veriyor: risk birikiyor

En kritik veri ise kredi tarafı. Ticari kredilerde takibe düşme oranı %2.2’ye kadar yükselmiş durumda .

Bu ne demek?

• Yüksek faiz → finansman maliyeti artıyor
• Şirketler zorlanıyor
• Banka bilançoları risk alıyor

Yani programın ikinci ayağı da kırılıyor:
Enflasyonu düşürürken büyümeyi stabilize etme hedefi tutmuyor.

Enerji ve kur baskısı da denklemde

Petrol grafiği de önemli bir sinyal veriyor. 2025’te 63 dolara kadar düşen fiyatların tekrar 100 dolar seviyesine yaklaşması , Türkiye gibi enerji ithalatçısı bir ekonomi için:

• Cari açığı büyütür
• Döviz ihtiyacını artırır
• Programın kur ayağını zayıflatır

Peki programın çalışma ihtimali var mı?

Var, ama mevcut haliyle değil.

Programın çalışması için 3 kritik şart gerekiyor:

1. Güven reseti
   Sadece faiz değil, öngörülebilirlik ve politik tutarlılık
2. Kalıcı sermaye girişi
   Sıcak para değil, doğrudan yatırım + uzun vadeli portföy
3. Dış şokların azalması
   (özellikle petrol ve jeopolitik riskler)

Bu üçü olmadan program “yarım çalışır”, yani:
→ Enflasyonu biraz düşürür ama sistemi kırar
→ Kur stabil olur ama rezerv erir
→ Faiz yüksek kalır ama büyüme düşer

Sonuç

Bu açıklama bir eleştiri değil, durum tespiti:

Programın problemi yanlış olması değil,
tam uygulanamaması ve piyasa tarafından fiyatlanmaması.

Bu yüzden şu cümle kritik:
“Program çalışmıyor” =
Faiz var ama güven yok.