Yasa çıkarmak zor olacak, ancak bir dizi soruşturma bekleyin. Demokratlar’ın son iki yılda Donald Trump’ı dizginleme arayışında hiçbir araç, sert bir dille yazılmış mektuplardan daha sık kullanılmadı....
Yasa çıkarmak zor olacak, ancak bir dizi soruşturma bekleyin.
Demokratlar’ın son iki yılda Donald Trump’ı dizginleme arayışında hiçbir araç, sert bir dille yazılmış mektuplardan daha sık kullanılmadı. Demokratlar bu tür yazıları düzenli olarak gönderdi; Başkan ve yakın çevresi ise çoğunu görmezden geldi. Kongre’de komite oturumu düzenleme, ifadeye çağırma (subpoena) yetkisi bir yana, yasa çıkarma gücünden bile yoksun azınlık partisinin çaresizliği tam da budur.
Ancak Demokratlar, Temsilciler Meclisi’nde muhtemelen en az 250 ve Senato’da en az 54 sandalyeyle ezici bir çoğunluk elde edip 3 Ocak’ta tokmakları devraldığında bu durum değişecek. Şimdi önlerindeki görev, seçim kampanyasının ikiz vaadini yerine getirmek: Sıradan Amerikalıların refahını yükseltmek ve Başkanı denetlemek. Umutları, elde edilecek somut zaferlerin 2028’de Beyaz Saray’a giden yolu yeniden döşemesi. Risk ise çabalarının yetersiz kalıp Cumhuriyetçilerin toparlanmasına alan açması.
Asıl sorun, Demokratlar’ın ezici zaferine rağmen, veto hakkını hükümsüz kılacak (veto-proof) çoğunluk için gereken Temsilciler Meclisi’ndeki 290 ve Senato’daki 67 sandalyeden hâlâ çok uzakta olmaları. Kapsamlı yasalar geçirmeleri pek olası değil. Ancak Başkan’ın popülist güdülemelerine hitap eden ilaç fiyatlarına tavan getirilmesi gibi konularda kendisiyle mütevazı uzlaşmalara varabilirler.
Nitekim Temsilciler Meclisi’nin muhtemel başkanı Hakeem Jeffries’in ilk işi, Cumhuriyetçilerin yoksullar için sağlık programı olan Medicaid’e ve Obamacare borsalarındaki bireysel sigorta sübvansiyonlarına getirdiği kesintileri geri sarmaya çalışmak olacak. Demokratlar ayrıca İran savaşını bitirmek ve maliyetleri artırdığını (haklı olarak) savundukları gümrük vergilerini kaldırmak için harekete geçecek. “Trump’ın Gümrük Vergisi Soygununu Sonlandırma Yasası” başlığını taşıyan bir tasarı, Kanada’ya uygulanan harçları ve Sayın Trump’ın ticaret savaşını desteklemek için kullanmaya çalıştığı muhtelif yasaları yürürlükten kaldırmayı hedefliyor. Amaç, Sayın Trump ile doğrudan bir yüzleşme yaratmak ve önceliklerini seçmene açıkça ilan etmektir.
Yine de Kongre’nin elinde önemli bir araç var: Bütçe. Hükümetin finansman yetkisi 11 Aralık’ta sona eriyor. Bu noktada bütçenin kilitlenmesine izin vermek düşük bir ihtimal; Demokratlar yeni çoğunluklarını bir Hükümet Kapanması (shutdown) ile karşılamak istemeyecektir. Bunun yerine Kongre, muhtemelen şubat veya mart ayına kadar geçici bir finansman üzerinde anlaşacak, ardından mali yılın geri kalanı için esaslı bir bütçe üzerinde pazarlığa girişecek. Demokratlar eğer akıllı davranır ve Sayın Trump da esneklik gösterirse; sağlık hizmetleri, gümrük vergileri ve diğer öncelikler konusunda taviz koparabilecekleri an tam da bu andır.
Bunun dışındaki büyük politika değişikliklerini başarmak zor olacak. Demokratlar öteden beri temel destek programları yerine maliyetli ve sert bir sınır dışı kampanyasına para harcanmasından şikayetçi. Ancak Cumhuriyetçiler, Sayın Trump’ın görev süresinin geri kalanı boyunca göçmenlik denetimi finansmanını güvenceye almak adına şimdiden adımlar attı. Başkan ise gümrük vergisi gündemini sürdürmek için Kongre onayı gerektirmeyen çetrefilli hukuki yöntemleri denemeye devam ediyor.
İran savaşına gelince; Demokratlar savaşı yürütmek için ayrılan fonları engellemeye çalışabilir, ancak bu Senato’daki filibuster engeli aşmak için bazı Cumhuriyetçileri kendi taraflarına çekmeyi gerektirir. Üstelik finansmanı tamamen kesmek Demokratların kendi içinde bile tartışmalı bir konu. Düşünce kuruluşu Center for American Progress’te görev yapan eski bir Demokrat Kongre danışmanı Damian Murphy’ye göre, Demokratlar’ın parayı zayiatlardan silah stoklarına kadar savaşa dair daha şeffaf açıklamaların yapılması şartına bağlaması daha olası. Pentagon son bir yıldır yasa yapıcıları büyük ölçüde karanlıkta bıraktı. Demokratlar, 2006’da Kongre’yi ele geçirdikten sonra Irak savaşı sırasında da benzer raporlama zorunlulukları getirmişti.
Demokratlar enflasyonu düşürmek veya gelirleri artırmak konusunda az şey yapabilseler de, Başkanı denetleme çabalarında daha başarılı olacaklar. Senato’da Demokratlar, Sayın Trump’ın yargı atamalarını ve kabine adaylarını engelleyebilir. Bu durum özellikle Yüksek Mahkeme’deki muhafazakar yargıçlardan birinin 2028 seçimlerinden önce beklenmedik bir şekilde görevden ayrılması halinde kritik önem kazanacak—zira yargıçlardan ikisi 70’lerinin sonlarında. Böyle bir senaryoda Senato Demokratları, Cumhuriyetçilerin 2016’da Barack Obama’nın adayı Merrick Garland’ı değerlendirmeyi reddeden taktiğini muhtemelen birebir kopyalayacaktır. Bu arada alt derece mahkeme onayları kesin olarak duracak. Cumhuriyetçiler, Demokratlar devralmadan önce kasım ve aralık aylarında mümkün olduğunca çok adayı aradan çıkarmaya çalışacaktır.
Gündeme denetim (oversight) damgasını vuracak. Demokratlar yetkililere ifade zorunluluğu emri (subpoena) çıkarmak ve tanıklığa zorlamak için harekete geçecek. Yönetimin kendi çıkarını gözettiği yönündeki algıları ifşa etmek en büyük odak noktası olacak. Sayın Trump onlara bolca malzeme sağladı ve seçmenler de bunun farkında. Amerikalıların üçte ikisi Sayın Trump’ın başkanlığı kişisel zenginleşme amacıyla kullandığını söylüyor; sandık çıkış anketlerinde ise her ten kişiden dokuzu hükümet yolsuzluğunun oylarında ana faktör olduğunu belirtti. Ele alınabilecek konular arasında, yatırımcıları arasında Başkan’ın en büyük oğlu Donald Trump Jr.’ın da bulunduğu bir üretim firmasının Pentagon’dan nasıl kredi temin ettiği ve Körfez ülkelerinin, Sayın Trump’ın damadı ve özel temsilcisi Jared Kushner’ın özel sermaye fonuna milyarlarca dolar yatırım yaparak onun üzerinde nüfuz kurmaya çalışıp çalışmadığı yer alıyor. Demokrat liderler ayrıca gümrük vergileri, İran, sert göçmenlik gündemi ve daha pek çok konuda oturum düzenleme planlarını öne çıkarıyor.
Demokratlar, yönetimin belirli iletişimbilimlerini gizli tutma hakkını ileri sürerek süreci yokuşa süreceğini çok iyi biliyor. Bu yüzden doğrudan Beyaz Saray ile iş yapan şirketlerin ve kişilerin kapısını çalacaklar. Sayın Trump bu temasları da zırh altına almaya çalışacaktır. Yine de şirketler yeni çoğunlukla arayı düzeltmek için zaman kaybetmiyor. Senato’dan bir Demokrat danışman, “İki yıl boyunca bu adamlardan tek bir e-postaya dahi yanıt alamıyorduk,” diyor. “Şimdi hepsi bize MAGA’cı (Make America Great Again) olmadıklarını anlatma yarışında.”
Demokratlar temiz hükümetin temsilcisi oldukları mesajını vermeyi hedefleyecek. Bunu bir dizi reform teklifi izleyecek. Nitekim bunların en gözde olanı—milletvekillerinin hisse senedi alım satımını yasaklayan tasarı—yasalardan geçebilir. Geri kalanı ise tamamen seçmene dönük mesaj niteliğinde. Temsilciler Meclisi Adalet Komitesi’nin yeni başkanı Jamie Raskin, af aracı kurumlarının, tıpkı yabancı hükümetleri temsil eden lobiciler gibi federal yasa kapsamında kaydolmasını şart koşmak istiyor. Ayrıca Sayın Trump’ı Katar jetini iade etmeye zorlamayı planlıyor. Temsilciler Meclisi Denetim Komitesi’nin başına geçecek olan Robert Garcia ise federal yüklenici şirket yöneticilerinin siyasi kampanyalara veya partilere bağış yapmasını engelleme peşinde. Kendisi buna “Musk açığını kapatmak” adını veriyor.
Demokratlar için risk, Sayın Trump’ı Beyaz Saray’dan azletme (impeachment) yönündeki sonuçsuz çabalara saplanıp kalmaktır. Onu zaten iki kez azlettiler. Partinin tabanı ve güvenli bölgelerdeki vekiller üçüncü bir girişimi talep edecektir. Temsilciler Meclisi’ndeki Demokratlar, başkanın ikinci döneminde şimdiden bu yönde sekiz tasarı sundu. Bunlardan biri prosedür oylamasında reddedildi, ancak Demokrat grubunun %70’inin desteğini toplamayı başardı. Sayın Jeffries’in kendisi ise “çekimser” oy kullandı. Temsilciler Meclisi’nde azil için bastıranların “anayasal matematiği anlamaları gerektiğini” söylüyor Sayın Raskin. Bununla kastettiği, bir başkanı mahkum etmek ve görevden uzaklaştırmak için Senato’da gereken üçte iki çoğunluk; bu ise günümüzün kutuplaşmış ortamında imkansız bir eşik.
Sayın Jeffries’in önceliği 2028’de çoğunluğu korumak olacak, bu da ılımlıların elindeki çekişmeli sandalyeleri koruması gerektiği anlamına geliyor; Başkanı hedef almak bu seçim bölgelerinde kazandıran bir söylem olmayacaktır. Demokrat liderlik muhtemelen kabine üyelerini azletme yoluna giderek tabanı tatmin etmeye çalışacak. Nefret edilen Savunma Bakanı Pete Hegseth; diğer hususların yanı sıra Kongre onayı olmadan İran’da savaş yürüttüğü ve iddia edilen uyuşturucu kaçakçılarının yargısız infazına emir verdiği için muhtemelen ilk sırada yer alacak. Son 35 yılın en kötü kızamık salgınına başkanlık eden Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. ise bir sonraki hedef olabilir.
Seçim zaferleri sıklıkla kibir doğurur, Demokratlar da bundan muaf değil. Parti, Kongre’de olağanüstü bir zafer kazandı, ancak Sayın Trump’ın ve onun intikam hırsıyla dolu sadık destekçilerinin direkte durma gücünü hesaba katmazsa sınırları aşma ve aşırıya kaçma riskiyle karşı karşıya kalır.
