Dr. Artunç Kocabalkan | BS Ekonomi2 Kasım 2026 Petrol geriliyor, borsalar yükseliyor. İran kaynaklı jeopolitik risklerin azalabileceği beklentisi piyasalara bir miktar rahatlama getirmiş görünüyor. Fa...
Dr. Artunç Kocabalkan | BS Ekonomi
2 Kasım 2026
Petrol geriliyor, borsalar yükseliyor. İran kaynaklı jeopolitik risklerin azalabileceği beklentisi piyasalara bir miktar rahatlama getirmiş görünüyor.
Fakat ben bu yükselişe henüz fazla güvenmiyorum.
Çünkü ABD para piyasasında dikkatimi çeken bir gelişme var: SOFR yükseliyor.
Üstelik bu hareket, Fed’in faiz politikasından bağımsız olarak dolar finansman koşullarında bir sıkılaşmaya işaret ediyor olabilir.
SOFR nedir, neden önemli?
SOFR, ABD Hazine tahvilleri teminat gösterilerek yapılan gecelik borçlanma işlemlerinin faizini ölçüyor.
Bankalar, hedge fonlar ve diğer büyük finansal kuruluşlar, tahvil pozisyonlarını finanse etmek için repo piyasasını kullanıyor.
Bu piyasanın büyüklüğü trilyonlarca dolar.
Dolayısıyla SOFR yalnızca teknik bir faiz göstergesi değil. Küresel finans sistemindeki dolar fonlamasının maliyetini anlamak için önemli bir referans.
Gönderdiğim grafikte SOFR %3,95 seviyesine ulaşmış durumda.
Karşılaştırma yapabilmek için iki faizi daha bilmemiz gerekiyor.
Fed’in bankaların rezervlerine ödediği faiz olan IORB yaklaşık %3,90, efektif federal fonlama faizi EFFR ise %3,88 seviyesinde.
Böylece SOFR, IORB’nin yaklaşık 5 baz puan, EFFR’nin ise 7 baz puan üzerinde bulunuyor.
Bu farklar küçük görünebilir.
Ancak trilyonlarca dolarlık ve önemli bir kısmı kaldıraçlı işlemlerden oluşan finansman piyasasında birkaç baz puan bile önem taşıyor.
Fed faiz indirirken doların finansmanı neden pahalılaşıyor?
Normal şartlarda bankalar ellerindeki fazla rezervleri Fed’de değerlendirerek IORB faizi kazanabiliyor.
Repo piyasasında daha yüksek faiz elde etme imkânı oluştuğunda ise buraya kaynak aktarabilirler.
Ancak bankaların bilanço kapasitesi sınırsız değil.
Sermaye gereklilikleri, likidite düzenlemeleri ve risk yönetimi kararları nedeniyle bu arbitraj her zaman gerçekleşmiyor.
Diğer tarafta hedge fonların ve tahvil yatırımcılarının finansman ihtiyacı artıyorsa repo faizleri yukarı hareket edebiliyor.
SOFR’un IORB’nin üzerinde kalması, bu iki kuvvet arasındaki dengenin değiştiğini gösterebilir.
Elbette birkaç baz puanlık farkı tek başına kriz işareti olarak değerlendirmiyorum.
Özellikle ay sonlarında bilanço düzenlemeleri nedeniyle geçici faiz hareketleri yaşanabiliyor.
Ancak farkın kalıcı biçimde genişlemesi, banka rezervlerinin azalması ve repo piyasasında faizlerin birbirinden ayrışması birlikte görülürse tablo değişir.
Amerikan tahvil piyasasındaki kaldıraç meselesi
Burada hedge fonların Amerikan Hazine tahvilleri üzerinden gerçekleştirdiği işlemler önem kazanıyor.
Özellikle Treasury basis trade olarak bilinen stratejide fonlar, nakit tahvil ile vadeli işlem arasındaki küçük fiyat farkından kazanç sağlamaya çalışıyor.
Bu işlemler çoğu zaman yüksek kaldıraçla gerçekleştiriliyor.
Tahviller repo piyasasından sağlanan borçla finanse ediliyor.
SOFR yükseldiğinde finansman maliyeti artıyor.
Kâr marjı daralıyor.
Fonlar pozisyonlarını küçültmeye başladığında ise tahvil piyasasında satış baskısı ve oynaklık artabiliyor.
Böyle bir süreç hisse senetlerini de etkileyebilir.
Çünkü kaldıraçlı yatırımcıların finansman koşullarındaki bozulma, riskli varlıklara yönelik talebi azaltabilir.
Peki dolar likiditesi neden daralabilir?
Bunun birkaç nedeni var.
Fed’in bilanço politikası, bankacılık sistemindeki rezervlerin miktarını etkiliyor.
ABD Hazinesi’nin nakit hesabında para birikmesi de diğer koşullar sabitken bankacılık rezervlerini azaltabiliyor.
Bir diğer unsur, para piyasası fonlarının Fed’in ters repo mekanizması ile özel finansman piyasaları arasında gerçekleştirdiği kaynak hareketleri.
Dolayısıyla SOFR’daki yükselişi değerlendirirken yalnızca faiz seviyesine bakmak yeterli değil.
Banka rezervleri, Hazine’nin nakit hesabı, ters repo bakiyeleri ve repo piyasasındaki borçlanma talebi birlikte incelenmeli.
Brent düşerken SOFR yükseliyorsa…
Şimdi bugünkü piyasalara dönelim.
Brent petrolün gerilemesi, enflasyon beklentileri ve şirket maliyetleri açısından olumlu.
İran kaynaklı jeopolitik risk priminin azalması da yatırımcıların risk iştahını destekleyebilir.
Ancak petrol fiyatındaki düşüş, dolar fonlama piyasasındaki bütün sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Bir tarafta enerji fiyatlarından gelen rahatlama var.
Diğer tarafta kısa vadeli dolar finansmanının göreli maliyetinde yükseliş görüyoruz.
Bu iki gelişme birbiriyle çelişmek zorunda değil. Ancak hisse senetlerindeki yükselişin ne kadar sağlam temellere dayandığını değerlendirirken ikisini birlikte okumak gerekiyor.
Özellikle Nasdaq gibi değerlemelerin ve risk iştahının önemli olduğu piyasalarda, finansman koşullarındaki sıkılaşmanın kalıcılaşması olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Altın ve Bitcoin de bu süreçten etkilenebilir.
Likidite ihtiyacının arttığı dönemlerde yatırımcılar yalnızca zarar ettikleri varlıkları değil, nakde çevirebildikleri kârlı pozisyonları da satabiliyor.
Bu nedenle piyasalardaki genel bir satış dalgasında altının da geçici olarak gerilemesi şaşırtıcı olmaz.
Önümüzdeki günlerde neye bakacağım?
SOFR’un tek günlük hareketinden çok, Fed’in rezerv faiziyle arasındaki farkın kalıcı olup olmadığını izleyeceğim.
SOFR–IORB ve SOFR–EFFR farkları daralıyorsa mevcut baskının geçici olduğu görüşü güçlenir.
Ancak farklar genişlemeye devam eder, banka rezervleri azalır ve kredi piyasalarında da stres belirtileri ortaya çıkarsa daha dikkatli olmak gerekir.
Fed’in Standing Repo Facility mekanizmasının kullanımındaki değişim de bu değerlendirmede önemli olacak.
Bugün itibarıyla elimizde sistemik bir likidite krizi olduğunu söylemeye yetecek veri yok.
Ama piyasaların rahatladığını söylemek için de yalnızca yeşil ekranlara bakmak istemiyorum.
Sonuç
Petrol fiyatındaki gerileme piyasaları destekleyebilir. Jeopolitik risklerin azalması da elbette olumlu.
Ancak finansal piyasalarda yükselişin sürdürülebilirliği yalnızca petrol fiyatlarına bağlı değil.
Doların bulunabilirliği, kaldıraçlı pozisyonların finansman maliyeti ve bankacılık sistemindeki rezervlerin seyri de önemli.
SOFR’daki son hareket bu nedenle dikkatimi çekiyor.
Ben mevcut yükselişe temkinli yaklaşmayı tercih ediyorum.
Düşüşlerin tamamlandığına henüz ikna olmuş değilim.
Borsalar yeşile dönebilir. Ama doların gecelik faizi aynı iyimserliği paylaşmıyorsa, ben biraz daha beklerim.
Dr. Artunç Kocabalkan
BS Ekonomi
Bu yazı genel ekonomik değerlendirme niteliğindedir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Veri notu: Faiz seviyeleri 2 Kasım 2026 tarihli paylaşılan piyasa ekranı ve önceki değerlendirmedeki referans değerler esas alınarak kullanılmıştır. SOFR–IORB ve SOFR–EFFR farkları aynı değer tarihli resmî serilerle karşılaştırılmalıdır.
Kaynaklar: New York Fed SOFR ve EFFR verileri; Federal Reserve IORB verileri; Fed H.4.1 bilanço istatistikleri.
