0,00₺ 0

Sepet

Sepetinizde ürün bulunmuyor.

Alışverişe devam et
The Economist

Suudi Arabistan’ın 1 trilyon dolarlık serveti kimlik krizi yaşıyor

Muhammed bin Selman’ın Suudi Arabistan’ın varlık fonu Kamu Yatırım Fonu (PIF) için net bir vizyonu vardı: Petrol gelirlerini alıp büyük yatırımlara yönlendirmek; ağırlıklı olarak yurt dışı...
Hülya Kocaer
Kasım 22, 2026
Paylaş

Muhammed bin Selman’ın Suudi Arabistan’ın varlık fonu Kamu Yatırım Fonu (PIF) için net bir vizyonu vardı: Petrol gelirlerini alıp büyük yatırımlara yönlendirmek; ağırlıklı olarak yurt dışında teknolojiye, ülke içinde ise petrol dışı sektörlere yatırım yapmak; sermayeyi katlamak ve aynı döngüyü tekrarlamak. Yönetilen varlıkları yaklaşık 910 milyar dolara ulaşan, Silikon Vadisi girişimlerinden Suudi Arabistan’ın spor liglerine kadar geniş bir alanda yatırımları bulunan fon, para toplama ve harcama konusunda veliaht prensin beklentilerini büyük ölçüde karşıladı.

Ancak yatırımlardan yüksek getiri elde etmek o kadar kolay olmadı. Washington merkezli düşünce kuruluşu Arab Gulf States Institute’tan Tim Callen’ın hesaplamalarına göre PIF, 2024’te yüzde 2,2, 2025’te ise bunun iki katı oranında yatırım zararı açıkladı. Küresel borsaların yüzde 40’tan fazla yükseldiği bu iki yılda fonun toplam varlık değer düşüklüğü (impairment) kaybı da yaklaşık 30 milyar dolara ulaştı. Bu yıl da yeni değer düşüklükleri yaşanabilir. Eylül ayında PIF’in sahibi olduğu ve PGA Tour’a rakip olarak kurulan LIV Golf iflas başvurusunda bulundu. Fon, Amerikalı elektrikli araç üreticisi Lucid’i ve İngiltere’nin kuzeyinde futbol taraftarlarını hayal kırıklığına uğratan Newcastle United’ı ayakta tutmak için de kaynak aktarmak zorunda kaldı.

20261128 EPC303

Veliaht Prens Muhammed’in hoşnutsuzluğunu artıracak şekilde, İran savaşı fonun aynı yatırım döngüsünü yeniden başlatmasını daha da zorlaştırabilir. Savaş, Suudi Arabistan’ın güvenli bir iş ve yatırım merkezi olma imajına zarar veriyor. Geçen ay Yemen’deki İran destekli Husilerin Riyad Havalimanı’na düzenlediği saldırılar, PIF’in “çöldeki Davos” olarak tasarladığı Future Investment Initiative (Geleceğe Yatırım Girişimi) toplantısının iptal edilmesine yol açtı. 19 Kasım’da ise Husilerin füzeleri PIF’in Riyad’daki genel merkezine zarar verdi.

Savaş, zaten dikkatini farklı alanlara yöneltmekte zorlanan fon için büyük bir dikkat dağıtıcı unsur. PIF Başkanı Yasir Al-Rumayyan, haziran ayında “dünyayı yeniden Suudi Arabistan’a getirmeyi” amaçlayan, ülke içindeki yatırımlara daha fazla ağırlık veren yeni bir stratejinin sinyalini vermişti. Fon, Amerikan hisse senetlerindeki pozisyonlarını azaltırken komşu ülkelerdeki projelere daha fazla destek vermeye başladı.

Ancak ağustos ayında resmiyet kazanan bu stratejinin ardından PIF’in attığı adımlar, açıklanan hedeflerle tam olarak örtüşmedi. Fon, Fransa’da eğlence parkları geliştirmek için 7 milyar dolarlık anlaşma imzaladı. Varlıklarının yaklaşık onda birini yalnızca üç Amerikan şirketine (Electronic Arts, SpaceX ve Paramount) yatırdı. Piyasa değeri yaklaşık 25 milyar dolar olan video oyunu şirketi Unity Software’i de potansiyel yatırım hedefleri arasına aldı. Bu ay ise Çinli düzenleyiciler, PIF’in ByteDance’e ait oyun şirketi Moonton’u 6 milyar dolara satın almasına onay verdi. ByteDance, TikTok’un ABD dışındaki sahibi.

Bu yatırımların bir bölümü, eğlence sektörüne büyük önem veren Prens Muhammed’in vizyonuyla örtüşüyor. Electronic Arts video oyunları geliştiriyor, Paramount film sektöründe faaliyet gösteriyor, SpaceX ise dolaylı olarak bir sosyal medya platformuna sahip. Ancak Callen’a göre bu yatırımların hiçbiri veliaht prensin ülke içinde istihdam yaratma ve Suudi ekonomisini yeniden şekillendirme hedeflerine doğrudan hizmet etmiyor.

PIF, Suudi Arabistan’daki yatırım sayısını artırmak yerine mevcut seviyede tutuyor, hatta bazı yatırımlardaki payını azaltıyor. Suudi futbol kulübü Al-Hilal’in yüzde 70’ini 224 milyon dolara, yerli yapay zekâ şirketi HUMAIN’deki yüzde 49 hissesini ise 2,6 milyar dolara sattı. Yabancı yatırımcıların ilgisinin sınırlı kalması, elden çıkarılan varlıkların çoğunun yine Suudi sermayesinin eline geçmesine neden oluyor. HUMAIN’deki hisseler, Suudi kraliyet ailesi mensuplarının yönettiği bir holding tarafından satın alınırken Al-Hilal’in hisselerini Suudi Arabistan’ın devlet petrol şirketi Saudi Aramco devraldı. Üstelik PIF’in her iki alıcıda da hissesi bulunuyor.

Fon, aynı zamanda milyarlarca dolarlık iddialı NEOM projesini de küçültüyor. Çölde kurulması planlanan ve yaklaşık 50 milyar dolara mal olması öngörülen fütüristik şehir projesi, şimdiye kadar büyük bir kaynak tüketimine dönüştü. 170 kilometre uzunluğunda cam bir duvar biçiminde tasarlanan devasa The Line projesinde de geri adımlar atılıyor.

Buna karşılık fonun son dönemdeki yerli yatırımları çok daha mütevazı ölçeklerde. Hurma satıcıları, kahve üreticileri ve moda girişimleri bunlar arasında. Üstelik Kızıldeniz kıyısındaki lüks oteller gibi bazı yatırımlar birbirleriyle rekabet ediyor. Bir PIF yöneticisinin ifadesiyle, fonda “büyük ölçüde kaynak israfı ve mükerrer yatırımlar” söz konusu.

Yeni yatırımlara aktarabileceği kazançların yetersiz kalması ve nakit sıkıntısı yaşayan hükümetin fona sağladığı sermayeyi önemli ölçüde azaltması üzerine PIF, finansman için piyasalara yöneliyor. Reuters’ın 10 Kasım tarihli haberine göre fon, portföyündeki girişimler için dış yatırım turları düzenlemek ve Al-Hilal ile HUMAIN gibi daha olgun varlıklarını satmak da dahil olmak üzere çeşitli nakit yaratma seçeneklerini değerlendiriyor.

Fon, bundan bir hafta önce 25 bankadan oluşan bir konsorsiyumdan 2,8 milyar avro (yaklaşık 3 milyar dolar) kredi sağladı. Kredinin garantörlüğünü İtalya’nın ihracat kredi kuruluşu üstlendi. Görünürdeki amaç, İtalyan şirketleriyle PIF destekli şirketler arasındaki iş ilişkilerini geliştirmek. Fon, mayıs ayında da 7 milyar dolarlık tahvil ihracı gerçekleştirmişti.

PIF’in toplam borcu geçen yılın sonunda yaklaşık 200 milyar dolara ulaşmıştı. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 25’lik artış anlamına geliyor. Borcun yönetilen varlıklara oranı yüzde 21’e yükseldi. Bu oran, danışmanlık şirketi Bain’in büyük varlık fonları için öngördüğü yüzde 10-15’lik tipik aralığın üzerinde. Dünya genelinde yükselen faiz oranları borçlanma maliyetlerini artırırken PIF’in yatırım zararları da bu maliyetleri karşılayacak getiriler elde etmesini engelliyor.

Fon yöneticisinin aktardığına göre bunun sonucunda PIF içinde artık eskisi gibi sınırsız para harcamaktan söz edilmiyor. Özellikle bugüne kadar ayrıcalıklı muamele gören yerli şirketlerden maliyetlerini kısmaları, daha verimli çalışmaları ve kâr üretmeye başlamaları isteniyor.

Bir yatırım kuruluşu için bu yaklaşımın yanlış olduğu söylenemez. Ancak Muhammed bin Selman’ın başlangıçta hayal ettiği modelin pek de bu olmadığı açık.

2013’te Dr. Artunç Kocabalkan tarafından kurulan İFM Medya, finansal iletişim, araştırma, stratejik iletişim ve medya alanlarında entegre hizmet sunan uluslararası bir ajanstır.
[email protected]
Sosyal Medyada Bizi Takip Edin
© 2026 BS Ekonomi Tüm Hakları Saklıdır.
|
News & Media Platform, simplified
A Sound Fiction