0,00₺ 0

Sepet

Sepetinizde ürün bulunmuyor.

Alışverişe devam et
The Economist

2027 Uyarısı: Dünya Liderleri Yapay Zekâ Çağında Neden Hazırlıksız Yakalanacak?

DÜNYA LİDERLERİ eski küresel düzenin can çekiştiğinin farkında. 2027’de ise onun yerini alan yeni gerçekliğin tuhaflığını ilk kez tam anlamıyla kavrayacaklar. Einstein’ın genel görelilik kuramının New...
Hülya Kocaer
Kasım 20, 2026
Paylaş

DÜNYA LİDERLERİ eski küresel düzenin can çekiştiğinin farkında. 2027’de ise onun yerini alan yeni gerçekliğin tuhaflığını ilk kez tam anlamıyla kavrayacaklar. Einstein’ın genel görelilik kuramının Newton’ın zaman, uzay ve kütleçekimi kavramlarını bükmesi gibi, hükümetler de etraflarında uluslararası ilişkilere dair yabancı bir geometrinin şekillendiğini görmeye başlayacak. Bazıları fırsatları sezecek; çok daha fazlası ise ne kadar hazırlıksız olduğunu ve tam olarak anlayamadıkları tuhaf güçlere karşı ne denli savunmasız kaldıklarını fark edecek.

Bunun nedeni yapay zekânın (YZ) dizginlenemez yükselişi. YZ olmasaydı bile 1945 sonrası düzen, Çin’in yükselişi ve Amerika’nın dünyanın tek hegemonu olmanın getirdiği askeri ve mali maliyetlere artık tahammül edememesi nedeniyle sarsılıyordu. Hızlandırıcı işlevi gören YZ ile birlikte, çökmekte olan bu düzen çok daha hızlı yanıp kül olacak; zira bu teknoloji ulusal gücün hayati bileşenlerinin pek çoğuna doğrudan etki edecek.

Zamanla başlayalım. YZ zamanı hükümetlerin zamanından yalnızca daha hızlı akmakla kalmıyor; işlem gücü arttıkça ve öncü modeller yeteneklerini geliştirdikçe üstel bir hızla ivmeleniyor. İlk atom bombası savaşta 1945’te kullanıldı; nükleer silahların yayılmasını düzenleyen Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın yürürlüğe girmesi ise 25 yıl sürdü. Bugün öncü laboratuvarlar ayda ondan fazla yeni YZ modeli piyasaya sürüyor. Önümüzdeki bir iki yıl içinde modeller kendi kendilerini geliştirmeye başlayabilir.

Covid-19’un da gösterdiği gibi, insanoğlu üstel büyümeyi kavramakta zorlanıyor. İster yeni vaka sayıları ister en son YZ modelinin yeni yetenekleri olsun, her ikiye katlanmanın yarattığı büyüklük karşısında sürekli şaşkına dönüyor. Devlet kurumları ise bu değişim ritmine ayak uydurmakta çok daha fazla bocalıyor. Farklı çıkar gruplarının lobi faaliyetlerine açık olmaları gerekiyor—bu yüzden danışma süreleri, oturumlar ve itiraz haklarıyla süreçlere kasıtlı gecikmeler yerleştiriyorlar. Siyasi liderler de doğal olarak, yurt dışında bir kriz patlak verene dek YZ’nin iç etkilerine odaklanma eğiliminde olacak.

Zamanın ardından uzay geliyor. Normal uzay fiziksel yakınlık kurallarına tabidir. Japonya ekonomisi altı kat daha büyük olmasına rağmen, İngiltere İrlanda ile Japonya’yla yaptığının 2,5 katı ticaret yapıyor. İrlanda Denizi üzerinden yılda 12 milyondan fazla gidiş-dönüş seyahat gerçekleşirken, İrlanda adasının 17 katı nüfusa sahip Japonya ile İngiltere arasında bu sayı yalnızca 700 bin civarında.

Buna karşılık YZ uzayı küreseldir. Veri merkezlerini donatan tedarik zincirleri tüm gezegeni sarmış durumda. Amerika çipleri tasarlıyor, Japonya çip üretim kimyasallarını sağlıyor, Hollanda litografi ekipmanlarını inşa ediyor, Güney Kore bellek üretiyor, Tayvan işlemci çiplerini imal ediyor ve bu böyle sürüp gidiyor. Kendi tedarik zincirini kurma çabalarına rağmen Çin bile bunların bazılarına bağımlı. Her biri potansiyel bir baskı aracı.

Yapay zekâ, siyasi sistemlerin yaratıcı yıkıma ne kadar uyum sağlayabileceğini sınayacak

Modeller de mesafeye meydan okuyor. Çoğunlukla Amerikan veya Çin menşeliler ve kullanıcılar, çipten sohbet robotuna kadar bu iki teknoloji yığınından birine bağlanma baskısı altında. Modeller, söz gelimi Nvidia veya Huawei işlemcilerinde çalışacak şekilde optimize ediliyor. Ulusal kurallar ihracat kontrollerini, veri gizliliğini ve güvenliği kapsıyor. Ülkeler doğal olarak tek bir tedarikçiye mahkûm olmaktan kaçınmak istiyor; ancak Amerika ve Çin onları kendi saflarına çekmeye çalışacak. Amerika’nın Pax Silica rejimi, Çin donanımlarının dışlanması şartıyla kendi teknolojisine erişim vaat ediyor. Çin’in Dijital İpek Yolu ise Amerikan “yeni-emperyalizmine” karşı bir denge unsuru olarak ucuz ve açık ağırlıklı (open-weight) modelleri teşvik ediyor.

Son olarak, dünyayı çatışmaya sürükleme riski taşıyan YZ’nin kütleçekimindeki tehlikeli kayması var. Merhum Henry Kissinger, istikrarlı dünya düzenlerinin meşruiyet ile güç arasında bir denge kurduğunu gözlemlemişti. Düzenlerin kalıcı olması için, gerektiğinde güç kullanılarak başarıyla savunulabileceği herkesçe bilinen ve geniş kabul gören kurallarla işlemesi gerekir. YZ, devlet kapasitesinin tüm boyutlarında bu dengeyi altüst edecek.

Savaşın doğası Ukrayna’da YZ destekli insansız hava aracı sürüleri ve otonom silahlarla, İran semalarında ise Amerikan ve İsrail bombardımanının hızını artıran YZ tabanlı hedefleme sistemleriyle yeniden şekilleniyor. Bir borsa çöküşü araya girse bile, çarpıcı bir ticari dönüşümün habercisi olan YZ altyapı yatırımları ekonomileri sarsıyor. Ve Amerika’daki ara seçimlerde yaşanan veri merkezi tartışmalarının da gösterdiği gibi, YZ siyasi sistemlerin yaratıcı yıkıma ne kadar uyum sağlayabileceğini sınayacak.

Kesin olan bir şey var: YZ kazananlar ve kaybedenler yaratacak. Bazı hırslı ulusal liderler, artık güçlenen askeri, ekonomik ve siyasi statülerini yansıtmadığı gerekçesiyle dünyanın adaletsiz hale geldiğini düşünecek. Kendi güçlerini hisseden birkaç lider sabırsızlanacak—ve sabırsızlık savaşa yol açabilir.

YZ pek çok alanda insanların kendi sınırlarını aşmasına yardımcı olabilir. Matematik problemlerini çözme, protein yapılarını modelleme, kod yazma ve veri analiz etme konusunda eşsiz bir yeteneğe sahip. Jeopolitik ise buna karşın hâlâ insanların bilgeliğine bağlı kalacak. İkinci Dünya Savaşı’ndan galip çıkan güçlü ülkeler, YZ çağında serpilen güçlü ülkelere alan açabilecek mi? Ve serpilen bu ülkeler, o kadim hesaplaşma ve fetih dürtüsüne direnebilecek mi?

2013’te Dr. Artunç Kocabalkan tarafından kurulan İFM Medya, finansal iletişim, araştırma, stratejik iletişim ve medya alanlarında entegre hizmet sunan uluslararası bir ajanstır.
[email protected]
Sosyal Medyada Bizi Takip Edin
© 2026 BS Ekonomi Tüm Hakları Saklıdır.
|
News & Media Platform, simplified
A Sound Fiction