
Seçimler kimin yöneteceği ve ne yapabileceğine karar verir. Aynı zamanda devasa coğrafi lise projelerini de andırırlar. Seçimlerin ardından insanlar, seçmenlerin önüne konulan ikili bir seçenekten (kırmızı ya da mavi) yola çıkarak ülkenin ruh hâline dair geniş kapsamlı iddialarda bulunurlar. Ancak seçim sonuçlarını ülkenin nabzını tutmak için kullanmanın başka bir yolu daha var: Demokratları ve Cumhuriyetçileri görmezden gelip sadece referandumlara (halk oylamalarına) bakmak. Peki bu oylamalar bize Amerika’nın nasıl bir ülke olduğunu söylüyor?
Önce vergilendirme ve harcamalarla başlayalım, ardından daha soyut meselelere geçelim. 3 Kasım’dan sonra tekrarlandığını duyduğum fikirlerden biri, artık herkesin birer popülist olduğu ve ülkenin karşı karşıya olduğu seçimin sadece sol popülizm ile sağ popülizm arasındakinden ibaret olduğu yönünde. Bunda doğruluk payı var: Demokratlar milyarderlere öfke kusuyor, Cumhuriyetçiler ticaretin ve göçün ne kadar kötü olduğundan bahsediyor. Ortalıkta bir Milton Friedman partisi yok. Yine de Kaliforniya’da kabul edilen ve reddedilen vergi önlemlerine bir bakın. Bunlar, buranın henüz popülist bir ülke olduğunu göstermiyor.
Milyarderlere yönelik bir servet vergisi olan 40 numaralı teklif seçmenler tarafından reddedildi. Ancak Kaliforniyalılar, eğitimi finanse etmek için en üst gelir vergisi oranını artıran 3 numaralı teklifi onayladı.
Birliğin (ABD’nin) muhtemelen en solcu eyaletinde seçmenler milyarderlerin servetine el konulmasını istemiyor. Eğer bir Demokratik Sosyalistseniz, bu yenilgiyle başa çıkmak için tasarının kampanyasını finanse eden oligarkları veya buna karşı çıkan Vali Gavin Newsom gibi onların sözcüslerini suçlayabilirsiniz. Yoldaşlarınıza verilecek bir diğer destek mesajıyla “oraya ulaşabiliriz” diyebilirsiniz. Ancak gerçek şu ki, Demokratların Güney Carolina’da kazandığı bir ara seçim yılında, Kaliforniya gibi bir yerde böyle bir vergi yasasını geçiremiyorsanız, çıkarılacak sonuç Amerikalıların gizliden gizliye yüksek servet vergisi özlemi çektiği olamaz. Kaliforniyalıların milyarderler konusunda karmaşık duyguları var: Hayranlık, belki biraz kıskançlık, onların gücünü biraz törpülemenin iyi olacağı yönünde bir his ve aynı zamanda hepsinin Teksas’a taşınmasını istememek.
Buna karşılık, Kaliforniya’da eğitimi finanse etmek için gelir vergisini artırma önlemi kabul edildi. Trumponomics (Trump ekonomisi) zenginler için harika oldu; bu grafik de bunu gösteriyor. Grafik: The Economist
Amerikalılar bunu anlamış görünüyor ve en azından Kaliforniya’da zenginlerin daha fazla vergi ödemesine sıcak bakıyorlar. Ancak devlete öylece daha fazla para akıtmak istemiyorlar. Dolayısıyla, vergi gelirini okullar gibi popüler bir şeye tahsis etmek destek bulabiliyor. Finansmanın Kaliforniya’daki eğitim için en büyük sorun olupceğinden emin değilim: öğrenci başına düşen finansman diğer eyaletlere kıyasla yüksek ancak eğitim çıktıları pek de harika değil. Fakat bu ayrı bir konu. Popülizm bakanın gözündedir. Bana göre %5’lik bir servet vergisiyle oligarşiyle savaşmak popülizmdir; eğitimi finanse etmek için gelir vergilerini biraz artırmak ise değildir.
Şimdi kasımda oylanan diğer konulara geçelim. Birkaç eyaletin, federal kürtaj hakkını ortadan kaldıran Yüksek Mahkeme’nin Dobbs v. Jackson kararından sonra harekete geçtiğini gördük. Bu tasarılar Missouri, Nevada ve Virginia’da kabul edildi. Idaho seçmeni ise fetüsün yaşayabilirliğine kadar kürtaj hakkını reddetti. Başarılı olan bu önlemler, profesyonel yanlısı hareketin “her şey mübah” yaklaşımı ile profesyonel yanlısı karşıtı hareketin “kürtaj cinayettir” yaklaşımı arasında bir denge kurmayı amaçladı. Amerikalılar, genel olarak kürtaj konusunda Avrupalılardan o kadar da farklı değil. Çoğu, gebeliğin başlarında bir miktar kürtaj erişimini destekliyor, üçüncü üç aylık dönemdeki sonlandırmalara karşı çıkıyor ve tam olarak nerede sınır çekileceği konusunda biraz kararsızlar. Bu durum, Cumhuriyetçileri federal bir kürtaj yasağı izlemekten alıkoymalı; tıpkı Demokratları son derece hoşgörülü bir federal kürtaj hakkı geçirmeye çalışmaktan caydırması gerektiği gibi. Popüler konum tam ortadadır.
Kadınların kürtaj olma hakkı bazı eyaletlerde ilerleme kaydederken, trans kız çocuklarının kızlar arası spor müsabakalarında yarışma hakkı aynı başarıyı gösteremedi. Başka bir Demokrat kale olan Washington eyaletindeki seçmenler, trans kız çocuklarının kız sporlarına katılımını yasaklayan bir kararı büyük bir farkla onayladı. Arizona, Colorado ve Nebraska da benzer kısıtlamalar benimsendi.
Bu yıl Demokrat kanatta görülen ilginç noktalardan biri, James Talarico ve Abdul El-Sayed gibi adayların trans çocuklar ve yasa konusunda daha önce benimsedikleri pozisyonları ya değiştirmeleri ya da göz ardı etmeleriydi. Partinin adaylarının çoğu, “Kamala Harris ‘onlar/onlar’ yanlısı” söyleminin 2024’ün en etkili kampanya reklamı olduğunu biliyor ve bu konudan artık pek bahsetmeme konusunda öz disipline sahipler. Ancak bu, fikirlerini değiştirdikleri anlamına gelmiyor. Birçok Demokrat, trans çocuklar ve aileleri için büyük (ve anlaşılabilir) bir sempati duyuyor, bu yüzden hâlâ bu konuda temelde haklı olduklarını düşünüyorlar; sadece bunu nasıl pazarlayacaklarını bilemiyorlar.
Son olarak seçmenlerin ırk konusunda ne söylediğine bakalım. Seçimin en büyük olaylarından biri, siyah erkeklerin, Hispaniklerin ve Asyalı Amerikalıların Demokrat Parti’ye doğru hareketiydi. Güney’deki siyah seçmenler Demokratlara doğru sert bir kayış yaşadı; bu durum Cumhuriyetçilerin Oy Hakları Yasası’na yönelik saldırılarına bir tepki gibi görünüyor. Başka yerlerde ise seçmenlerin yüksek fiyatlardan rahatsız olmaktan ve başkanın politikalarnı (İran savaşından tarifelere kadar) sorumlu tutmaktan öteye baktığını düşünmüyorum. Asıl açıklanması gereken, beyaz erkeklerin başkanın cezalandırılmasına neden bu kadar isteksiz olduğu.
Bunun anlamı, 2024’e kadarki on yılda elit kurumlar arasında yayılan ırkçılık karşıtlığının bir kucaklaşması değildi. Michigan ülkenin ilk Müslüman senatörünü seçerken, komşu Wisconsin’de seçmenler devlet yönetiminin olumlu ayrımcılık yoluyla ırk temelinde insanlara ayrımcılık yapmasını engelleyen 3 numaralı soruyu onayladı. Buradan çıkarılacak doğru sonuç şu gibi görünüyor: Orta Batılılar hoşgörülü bir insan topluluğu ve herhangi bir grubun ırkı veya dini temelinde özel muamele görmesini hoşgörüsüzlük olarak görüyorlar.
2026’da Amerika nedir? İnsanların eşitsizlikten endişe duyduğu ancak mülke el koymaya hevesli olmadığı bir ülke. Birçok insanın sınırlamalarla birlikte kürtaj haklarını desteklediği ve eşcinsel evliliği desteklediği (merhaba Virginia), ancak toplumsal cinsiyete ilişkin ilermeci fikirleri çocuklara uygulamaktan endişe duyduğu bir yer. Her din ve kökenden insana açık olan, ancak ırk temelinde olumlu ayrımcılığa karşı çıkan bir yer. Oldukça harika bir ülke.
