Bölünmüş İsrail oy kullanmaya hazırlanıyor

7 EKİM 2023 sabahında Hamas savaşçıları, Gazze’den 1,5 kilometreden daha az bir mesafede bulunan İsrail’in Sderot kasabasında araçlarıyla ilerlerken sivillere ateş açtı. Küçük şehir, İsrail halkı için ülke savunmasının ne derece çöktüğünün bir simgesi haline geldi. 2022’deki son seçimlerde, Sderot seçmeninin dörtte üçünden fazlası, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun koalisyon hükümetine katılan partileri tercih etmişti. Ancak ülkedeki bir sonraki seçimlere dokuz gün kala, merkez sağın iki büyük partisinin liderleri ve Mr. Netanyahu’nun en güçlü rakipleri olan Gadi Eisenkot ile Naftali Bennett, kendisinden hesap sormak üzere oradaydı.

7 Ekim katliamlarının üzerinden üç yıl geçmişken, Mr. Netanyahu’nun rakipleri bu seçimi o günün, ardından gelen savaşların ve dökülen kanın bir hesaplaşmasına dönüştürmekte kararlı. Mr. Eisenkot ziyareti sırasında, Mr. Netanyahu’nun savaş dönemindeki sloganına atıfta bulunarak, “Gözünü mutlak zafere diken herkes halkı kandırıyor. Bize sunacağı hiçbir şey yok” dedi. Onu dinleyenler mırıltılarla onaylasa da, Sderot’taki pek çok kişi hâlâ başbakanı ve müttefiklerini destekliyor. İsrail’i dolaştığınızda ülkenin derin bir bölünme yaşadığı net bir şekilde görülüyor. Hiçbir partinin oyların %20’sinden fazlasını alması beklenmiyor. Siyasi ittifaklar eksen değiştiriyor. Mr. Netanyahu ve müttefiklerinin iktidara giden belirgin bir yolu yok; ancak birbirleriyle kavgalı rakipleri de bir koalisyon kuramayabilir.

Sderot, 1950’lerde Orta Doğu’nun diğer bölgelerinden gelen Yahudi göçmenlerin, yani Doğu Yahudilerinin (Mizrahiler) yaşamaya gönderildiği Necef Çölü’nde yer alan, zorlu koşullara sahip bir “kalkınma kasabası”. Çoğu kasabalının Aşkenaz (Avrupa) Yahudilerinin domine ettiği bir elite karşı beslediği hoşnutsuzluk hâlâ varlığını koruyor ve Mr. Netanyahu’nun Likud partisine ile müttefiklerine giden oyları besliyor.

Sderot ve benzeri kasabalar, Fas Arapçasında bizden anlamına gelen çağrışımı yüksek bir sözcükle “Dialna’nın Başbakanı” sloganının yer aldığı Mr. Eisenkot fotoğraflarıyla donatılmış durumda. Kazandığı takdirde, Mizrahi göç dalgasından gelen ilk başbakan olacak. Birçok İsrailli ülkeyi kendisinin ya da Mr. Bennett’ın yönetmesini tercih ediyor. Ancak Başbakan, anketleri ve beklentileri defalarca boşa çıkarmayı başardı.

Sderot’tan arabayla 20 dakika uzaklıkta, koalisyonun bir diğer kalesi olan Netivot bulunuyor. Popüler bir kuskus lokantasındaki müşterilerin çoğu, Mr. Eisenkot’un “solun” pençesinde olduğunu düşünüyor. Öğle yemeği yiyen üç müteahhit geçmişte Likud’a oy vermiş. Ancak sadece biri, Kfir Almassi, “Bibi ile yola devam” diyor. Diğer ikisi ise Gazze savaşının belirsiz sonuçlarından hayal kırıklığına uğramış durumda. Nave Cohen, “Bibi benim için fazla solcu kalıyor” diyor. Oyunu Yahudi Gücü (Otzma Yehudit) partisine vermeyi planlıyor. Partinin lideri ve mevcut Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, hükümette kalması halinde Gazze halkını “gönüllü göçe” zorlama vaadinde bulunuyor. Üçüncü müteahhit Yaniv Magen ise oyunu, Mr. Netanyahu’yu devirmeye ant içmiş bir milliyetçi olan ancak muhalefetteki diğer isimler gibi İsrailli Arap partilerin desteklediği bir hükümete katılmayı reddeden Avigdor Lieberman liderliğindeki muhalefet partisi Evimiz İsrail’e (Yisrael Beiteinu) vermeyi düşünüyor.

Yine de dindar ve sağcı seçmenler arasındaki bölünmeler, başbakanın iktidar üzerindeki hakimiyetini tehdit ediyor. Netivot, Mr. Netanyahu’nun en eski siyasi müttefiki Arye Deri liderliğindeki Mizrahi Aşırı-Ortodoks partisi Şas’ın (Shas) bir kalesi. Ancak burada yeni bir Haredi partisi filizlendi. %3,25’lik seçim barajını geçmesi zor görünse de, Şas’a ve dolayısıyla Netanyahu bloğuna bir milletvekilliğine mal olabilir.

Bir diğer yeni parti olan Haredi Kamusal (Haredi Public), yerleşik Aşırı-Ortodoks partilere meydan okuyor. Bu geleneksel partiler öteden beri Likud’un yakın ortakları oldu ve matematik ile fen gibi dersleri öğretmeyen dini okullar için cömert kamu fonlarından yararlandı. Haredi Kamusal ise çocuklarının iş gücüne katılacak becerilere sahip olmasını, hatta İsrail Savunma Kuvvetleri’ne katılması gerektiğini düşünen genç Aşırı-Ortodoks Yahudileri temsil ediyor. Kudüs’te tıklım tıklım dolu bir mitingde konuşan bir aktivist, “Muhtemelen barajı geçemeyeceğiz. Ancak topluluğumuzu değiştirecek bir hareket başlatıyoruz, bu daha önemli” sözleriyle durumu özetliyor. Bu yeni hareketin koalisyona sandalye kaybettirmesinden endişe eden Mr. Netanyahu, Haredi Kamusal’ı seçimden çekilmeye ikna etmeye çalışsa da başarılı olamadı.

Bu sırada İsrail’in liberal balonu olan Tel Aviv’in kafelerinde, seküler İsrailliler stratejik oy kullanma baskısını hissediyor. Bazıları Siyonist solun bocalayan iki partisinin birleşimi olan Demokratlar’ı destekliyor; ancak Mr. Eisenkot’un Dürüstlük (Yashar) partisinin, istediklerinden daha sağda olsa dahi Mr. Netanyahu’yu yenme ihtimalini daha yüksek görüyor.

İsrail’in Filistinlilere yönelik muamelesini dert edinen pek çok kişi ise kendisini siyaseten evsiz hissediyor. Sarah Ben-Yaakov, “Ne Demokratlar ne de Mr. Eisenkot Filistinlilerle olan çatışmaya değiniyor” diyor. Ben-Yaakov, 2021’de iktidar koalisyonuna katılan ilk bağımsız Arap partisi olan İslamcı Birleşik Liste’ye (Ra’am) yöneliyor.

Arap partilerinin bu seçimde belirleyici faktör olabileceği giderek daha netleşiyor. Tel Aviv’in doğusundaki bir Arap kasabası olan Kefr Kasım’da yükselen devasa bir Likud afişi, Mr. Eisenkot’un Arap ortaklarla bir araya gelme tehlikesine karşı uyarıda bulunuyor. Mühendislik öğrencisi İssa Amer, “O tabelayı oraya, olayları etkileme şansımızdan umudumuzu keselim ve oy vermeyelim diye koydular” değerlendirmesini yapıyor.

2022’de Arapların sadece %53’ü sandığa gitmişti; genel katılım oranı ise %71’di. Anket şirketleri bu kez çok daha fazla Arabın oy kullanacağını öngörüyor. Arap partileri mevcut 10 sandalyenin üzerine çıkabilir. Mr. Netanyahu bloğundan sandalye kapabilirler. Ancak muhalefetin çekinceleri göz önüne alındığında, Mr. Eisenkot’un Netanyahu’nun yerini almasını da zorlaştırabilirler.