IMF’nin en güncel sınıflandırması : “Serbest kur” ile “yönetilen dalgalı kur”

Serbest kurun ilk şartı bellidir: Piyasada çok sayıda alıcı ve satıcı olacak. Hiçbir oyuncu tek başına fiyatı belirleyemeyecek. Peki birkaç büyük hedge fonu girince kurun yönü değişebiliyorsa buna gerçekten “serbest kur” diyebilir miyiz? Yan tahtada birkaç speğin hisseyi sürmesi neyse, sığ bir FX piyasasında büyük fonların kuru sürmesi de odur.

Bunu teoride değil, geçmişte yaşadık. Sonra trene bakar gibi de seyrettik.

1. “Serbest kur” ile “yönetilen dalgalı kur” aynı şey değildir.

IMF iki ayrı kategori kullanır:

• Floating (Dalgalı kur) → Kur piyasada oluşur ancak merkez bankası zaman zaman müdahale edebilir.
• Free Floating (Serbest dalgalı kur) → Kur tamamen piyasa tarafından belirlenir, merkez bankasının düzenli veya belirli bir kur seviyesini hedefleyen müdahaleleri yoktur. (IMF E-Library)

Dolayısıyla kamuoyunda “serbest kur” denilen birçok ülke, IMF’ye göre aslında floating, yani yönetilen dalgalı kurdadır.

2. Gerçek anlamda serbest dalgalı kur uygulayan gelişmiş ülkeler

Bunlar akademik literatürde ve IMF tarafından serbest kur rejiminin en tipik örnekleri olarak gösterilir.

• ABD
• Kanada
• Euro Bölgesi (Euro)
• Birleşik Krallık
• Japonya
• Avustralya
• Yeni Zelanda
• İsveç
• Norveç

Bu ülkelerde merkez bankalarının temel hedefi kur değildir; faiz ve enflasyondur. Kur, arz-talebe göre hareket eder. Gerektiğinde müdahale edilse bile bu sürekli bir kur hedefi anlamına gelmez. (IMF)

3. Piyasada “serbest kur” denilen ama IMF’nin tam serbest saymadığı ülkeler

Burada önemli bir ayrım var.

Örneğin:

• Hindistan uzun süre “floating” olarak görülüyordu ancak IMF daha sonra bunu “stabilized”, ardından “crawl-like arrangement” olarak yeniden sınıflandırdı. Bunun nedeni Merkez Bankası’nın rupiyi aktif şekilde yönetmesidir. (Reuters)
• Türkiye’de de TCMB’nin rezerv işlemleri, swaplar ve döviz satışları nedeniyle IMF fiili uygulamayı tam serbest kur olarak değerlendirmemektedir. (IMF E-Library)

4. Sabit veya çıpalı kur kullanan ülkeler

Bu ülkelerde kur belirli bir para birimine veya sepete bağlıdır.

• Suudi Arabistan → ABD Doları
• BAE → ABD Doları
• Katar → ABD Doları
• Hong Kong → Currency Board ile ABD Doları
• Danimarka → Euro’ya dar bantta bağlı
• Bahreyn → ABD Doları

Buralarda merkez bankalarının temel görevi kuru korumaktır.

5. Dünyada gerçekten tam serbest kur uygulayan ülke sayısı çok fazla değildir.

Aslında bu, birçok kişinin düşündüğünden daha şaşırtıcıdır.

IMF verileri gösteriyor ki:

• Gelişmiş ekonomilerin büyük çoğunluğu gerçekten piyasa belirlemeli kur rejimi kullanmaktadır.
• Gelişmekte olan ülkelerin önemli kısmı ise resmi olarak “dalgalı kur” dese bile fiilen çeşitli düzeylerde müdahale etmektedir. (IMF)

Sonuç

Bugün finans literatüründe “gerçek serbest kur” denildiğinde en çok şu ülkeler örnek gösterilir:

• 🇺🇸 ABD
• 🇨🇦 Kanada
• 🇬🇧 Birleşik Krallık
• 🇪🇺 Euro Bölgesi
• 🇯🇵 Japonya
• 🇦🇺 Avustralya
• 🇳🇿 Yeni Zelanda
• 🇸🇪 İsveç
• 🇳🇴 Norveç

Bunların dışında kalan birçok ekonomi, resmi söyleminde “dalgalı kur” ifadesini kullansa da, fiili uygulamada döviz piyasasına değişen ölçülerde müdahale ettiği için IMF tarafından “free floating” değil, “floating”, “managed”, “stabilized” veya “crawl-like” kategorilerinde değerlendirilmektedir. (IMF)