Çip Diplomasisi ve Tayvan Gerilimi Pekin’de başlayan Trump–Şi zirvesi son yılların en kritik jeopolitik buluşmalarından biri haline geldi. Trump’ın yanında Elon Musk, Tim Cook ve Jensen Huang gibi tek...
Çip Diplomasisi ve Tayvan Gerilimi
Pekin’de başlayan Trump–Şi zirvesi son yılların en kritik jeopolitik buluşmalarından biri haline geldi. Trump’ın yanında Elon Musk, Tim Cook ve Jensen Huang gibi teknoloji devleriyle Çin’e gitmesi, görüşmelerin yalnızca diplomatik değil aynı zamanda trilyon dolarlık ticari pazarlık niteliği taşıdığını gösterdi.
Zirve öncesinde ABD’nin Alibaba ve Tencent dahil yaklaşık 10 Çinli şirkete Nvidia’nın H200 yapay zekâ çiplerini satmasına izin vermesi dikkat çekti. Ancak lisanslar şirket başına 75 bin adetle sınırlandırıldı. Washington bir yandan teknoloji baskısını sürdürürken diğer yandan Çin’e kontrollü ekonomik alan açıyor.
Şi Cinping’in Tayvan konusunda verdiği sert mesajlar ise zirvenin asıl kırılma noktasını oluşturdu. Çin tarafı, Tayvan meselesinin yanlış yönetilmesinin doğrudan çatışma riskini artıracağını açık şekilde dile getirdi. ABD Senatosu’nda Çin’in nükleer kapasitesine ilişkin uyarılar artarken, iki ülke arasındaki rekabetin artık sadece ticaret değil güvenlik ve yapay zekâ ekseninde ilerlediği görülüyor.
Yapay Zekâ Yarışı Uzaya Taşınıyor
Google ve Planet Labs’ın “Project Suncatcher” girişimi teknoloji dünyasında yeni dönemin işareti olarak görülüyor. Proje kapsamında veri merkezlerinin uzaya taşınması hedefleniyor. Bunun temel nedeni ise yapay zekâ sistemlerinin enerji ihtiyacındaki patlama.
ABD’de veri merkezlerinin elektrik şebekesinin yaklaşık %6’sını tükettiği belirtilirken, uzay tabanlı veri merkezleri hem doğal soğutma hem de sınırsız güneş enerjisi avantajı nedeniyle ciddi biçimde değerlendiriliyor.
SpaceX ve Rocket Lab gibi şirketlerin fırlatma maliyetlerini dramatik biçimde düşürmesiyle birlikte uzay altyapısı artık bilim kurgu değil ekonomik gerçeklik olarak görülmeye başlandı. Analistler, yapay zekâ savaşının artık yalnızca yazılım değil donanım ve enerji savaşı olduğunu vurguluyor.
Yapay Zekâ Üniversite Düzenini Sarsıyor
The Economist’in dikkat çeken analizine göre ChatGPT sonrası dönemde üniversitelerde not enflasyonu hızlandı ve özellikle MBA programlarına olan talep sert biçimde düştü. Şirketler artık yalnızca veri analiz eden veya rapor hazırlayan klasik beyaz yakalı çalışanlara ihtiyaç duymuyor.
Uzmanlara göre yapay zekâ saniyeler içinde strateji raporu, veri analizi ve sunum üretebildiği için iş gücü piyasasında büyük dönüşüm başlıyor. Yeni mezunların özellikle teknoloji altyapısı, mühendislik ve enerji eksenli alanlara kaymak zorunda kalabileceği değerlendiriliyor.
Ortadoğu’da Gerilim: Hürmüz ve İran Dosyası
İran savaşı küresel enerji piyasalarını baskılamaya devam ederken Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim yeni bir boyuta taşındı. ABD savaş uçaklarının İran tankerlerine müdahalesi, BAE açıklarında İngiltere’nin İran bağlantılı bir gemiye el koyması ve Suudi Arabistan’ın Irak’taki milislere yönelik operasyonları bölgede tansiyonu yükseltti.
Japonya’nın diplomatik girişimleri sayesinde Japon bağlantılı bir petrol tankerinin Hürmüz’den sorunsuz geçmesi dikkat çekti. Ancak aynı anda ABD Başkanı’nın “İran ile ateşkes görüşmeleri yaşam destek ünitesinde” açıklaması yapması, savaş riskinin hâlâ yüksek olduğunu gösterdi.
Türkiye de krizden doğrudan etkileniyor. TCMB Başkanı Fatih Karahan yıl sonu enflasyon hedefinin %16’dan %24’e yükseltildiğini açıkladı. Merkez Bankası’nın tahmin aralığını geri çekmesi ise piyasalarda “belirsizlik dönemi” mesajı olarak yorumlandı.
Doğu Akdeniz’de Füze İddiası
GKRY merkezli Simerini gazetesi, Türkiye’nin KKTC’nin Gönyeli bölgesine TRG-300 füze bataryaları konuşlandırdığını öne sürdü. Haberde sistemlerin yalnızca GKRY’nin tamamını değil aynı zamanda Suriye ve Lübnan koridorunu da kapsadığı belirtildi.
GPS/INS güdümlü sistemlerin yüksek hassasiyetli olduğu ve kritik altyapıları vurma kapasitesine sahip olduğu iddiası Doğu Akdeniz’deki güvenlik tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
Fed’de Warsh Dönemi Hazırlığı
Washington’da para politikası cephesinde kritik gelişme yaşandı. Miran’ın FED görevinden ayrılmasıyla birlikte Kevin Warsh için kurulda yer açılmış oldu. Powell’ın guvernör olarak kalacak olması nedeniyle Trump yönetiminin Warsh’u önce kurula, ardından başkanlığa taşıyacağı konuşuluyor.
ABD’de 30 yıllık tahvil faizlerinin %5 seviyesine ulaşması ve Fed bağımsızlığı tartışmaları piyasaları baskılıyor. Analistler, yatırımcıların artık yalnızca verilere değil kurumlara olan güvene de fiyatlama yaptığını belirtiyor.
ABD–Avrupa Hattında Askeri Çatlak
Wall Street Journal’a göre Pentagon’un Polonya’ya gönderilecek 4 bin kişilik zırhlı tugay sevkiyatını iptal etmesi NATO içinde dikkat çekti. Almanya’dan asker çekme kararının ardından Polonya sevkiyatının da durdurulması Avrupa’da “ABD güvenlik şemsiyesi zayıflıyor mu?” tartışmalarını hızlandırdı.
Avrupa tarafında ise savunma bağımsızlığı eğilimi güçleniyor. İngiltere’nin Alman savunma şirketlerinden milyar sterlinlik obüs siparişi vermesi ve Avrupa liderlerinin İran savaşı konusunda Washington’u eleştirmesi dikkat çekiyor.
Trump’tan Sert Mesajlar
Trump, Truth Social paylaşımında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in geçmişte ABD’yi “gerileyen ülke” olarak tanımlamasında haklı olduğunu söyledi ancak kendi yönetimiyle birlikte Amerika’nın yeniden dünyanın en güçlü ekonomik merkezi haline geldiğini savundu.
Trump paylaşımında Venezuela’daki askeri başarıları, İran’ın “askeri olarak etkisiz hale getirildiğini”, borsaların rekor seviyelerde olduğunu ve ülkeye 18 trilyon dolarlık yatırım geldiğini öne sürdü. Ayrıca Şi’nin kendisini “muazzam başarılarından dolayı” tebrik ettiğini söyledi.
Altın ve Hindistan: Sermaye Kontrolleri Sertleşiyor
Hindistan yönetimi değerli metallerde ithalat vergisini %6’dan %15’e yükselttikten sonra şimdi de altın ithalatına kota getirdi. 100 kilogram üzerindeki ithalatların özel izne bağlanması dikkat çekti.
Piyasalarda bu gelişme, gelişmekte olan ülkelerde para birimlerini korumak için sermaye kontrollerinin giderek daha agresif hale geldiği şeklinde yorumlanıyor.
Rusya–Ukrayna Cephesinde Savaş Derinleşiyor
Rusya’nın Kiev’e yönelik 800’den fazla drone ile gerçekleştirdiği saldırı savaşın en sert operasyonlarından biri olarak kayda geçti. ABD Başkanı “barış yakın” açıklaması yaparken Cumhuriyetçi kanatta Rusya’ya ağır yaptırımlar uygulanması yönünde baskı artıyor.
Avrupa ile ABD arasındaki çatlakların büyümesi ise Moskova’nın elini güçlendiren ana faktörlerden biri olarak görülüyor.
