Jeopolitik Risk ile Öngörülebilirlik Arasında: Türkiye–BAE Dengesinin Yeniden Fiyatlanması Küresel sermaye akımlarını belirleyen ana değişken çoğu zaman ideolojik tercihler değil, risk ve öngörülebili...
Jeopolitik Risk ile Öngörülebilirlik Arasında: Türkiye–BAE Dengesinin Yeniden Fiyatlanması
Küresel sermaye akımlarını belirleyen ana değişken çoğu zaman ideolojik tercihler değil, risk ve öngörülebilirliktir. Bu nedenle son yıllarda Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Türkiye’ye kıyasla daha fazla doğrudan yabancı yatırım (FDI) çekmesi şaşırtıcı değildir. Ancak Orta Doğu’da artan jeopolitik gerilim, enerji piyasasında kırılmalar ve devletler arası ekonomik hamleler bu basit denklemi bozuyor. Artık soru yalnızca “neresi daha istikrarlı?” değil; “hangi risk daha fiyatlanabilir?” haline gelmiş durumda.
Türkiye uzun süredir daha büyük pazar, daha güçlü üretim altyapısı ve daha geniş ekonomik çeşitlilik ile öne çıkıyor. Buna karşılık BAE, düşük vergi, hızlı karar alma ve yatırımcı dostu uygulamalar üzerinden bir finans merkezi inşa etti. Bu fark, verilerde açık biçimde görülüyor. 2024 itibarıyla Türkiye’ye gelen doğrudan yabancı yatırım yaklaşık 11 milyar dolar seviyesinde kalırken, BAE’nin çektiği yatırım 45 milyar doların üzerine çıkarak küresel ilk 10’a girdi. Bu fark, ekonomik büyüklükle değil, yatırımcının algıladığı riskin niteliğiyle açıklanıyor.
Bu noktada hukukun üstünlüğü ve uygulama kalitesi belirleyici hale geliyor. World Justice Project verilerine göre Türkiye alt sıralarda yer alırken, BAE orta-üst segmentte konumlanıyor. Bu fark, yatırımcının karşılaştığı sistemin öngörülebilirliğiyle doğrudan bağlantılı. Kuralların varlığı değil, nasıl uygulandığı ve ne kadar tutarlı olduğu sermaye kararını belirliyor.
Ancak son dönemde bu tabloyu değiştiren yeni bir değişken ortaya çıktı: jeopolitik riskin doğrudan finansal fiyatlamaya girmesi.
Orta Doğu’da İran merkezli gerilimlerin artması, enerji arz güvenliği tartışmaları ve bölgesel güç dengelerinin yeniden şekillenmesi, Körfez ekonomilerinin risk profilini yukarı çekiyor. Bu çerçevede BAE’nin enerji politikalarında daha bağımsız adımlar atması ve bölgesel gerilimlerin finansal sistemlere yansıma ihtimali, bugüne kadar inşa edilen “güvenli liman” algısını test ediyor. Finans merkezleri için en kritik unsur olan sermaye güvenliği, artık yalnızca hukuk sistemiyle değil, jeopolitik konumla da ölçülüyor.
Bu gelişmeler, Türkiye ile BAE arasındaki klasik karşılaştırmayı yeniden anlamlandırıyor. Türkiye daha oynak bir makro yapı sunsa da, NATO hattındaki konumu, enerji geçiş yolları üzerindeki rolü ve Batı ile ilişkilerde yeniden kurulan denge sayesinde farklı bir jeopolitik çerçeveye oturuyor. Bu durum, risk algısını tek yönlü olmaktan çıkarıyor.
Son dönemde Artunç Kocabalkan’ın analizlerinde öne çıkan yaklaşım tam da bu noktaya odaklanıyor. Kocabalkan’a göre Türkiye’nin meselesi yalnızca makroekonomik kırılganlık değil; bu kırılganlığın hangi jeopolitik primle dengeleneceğidir. Bu bakış açısı, tartışmayı cari açık ya da büyüme ekseninden çıkarıp doğrudan “denge fiyatı” kavramına taşıyor. Çünkü Türkiye ekonomisinde kur, faiz ve sermaye akımları birlikte çalışarak bu dengeyi oluşturur.
Bu çerçevede iki senaryo öne çıkıyor. Birinci senaryoda enerji fiyatları yüksek kalır, küresel finansman koşulları sıkılaşır ve Türkiye’de kur baskısı artar. İkinci senaryoda ise jeopolitik gelişmeler Türkiye’nin stratejik önemini artırır, sermaye girişlerini destekler ve aynı makro kırılganlık daha düşük oynaklıkla finanse edilir. Aynı şekilde BAE için de ters yönlü bir risk ortaya çıkar: ekonomik model güçlü kalırken jeopolitik risk artabilir.
Bu nedenle artık karşılaştırma basit değildir. Türkiye “riskli”, BAE “güvenli” ayrımı yerini daha karmaşık bir dengeye bırakmaktadır. Piyasa, ekonomik veriler ile jeopolitik gelişmeleri birlikte fiyatlamaya başlamıştır.
Sonuçta ortaya çıkan tablo nettir. Küresel sermaye yalnızca demokrasiye ya da yalnızca hukuka bakmaz; riskin yönetilebilir olup olmadığına bakar. BAE bugüne kadar öngörülebilirlik üzerinden sermaye çekti. Türkiye ise potansiyel ve ölçek üzerinden yatırım hikâyesi sundu. Ancak jeopolitik dengelerin değiştiği bir dünyada bu iki model de yeniden test edilmektedir.
Sonuç olarak mesele artık “hangi ülke daha iyi?” sorusu değildir. Asıl mesele şudur:
Küresel sermaye, öngörülebilir ekonomik sistemi mi yoksa jeopolitik olarak yeniden değer kazanan bir konumu mu daha yüksek fiyatlayacak?
Bu sorunun cevabı yalnızca yatırım akımlarını değil, önümüzdeki dönemde bölgesel ekonomik güç dengesini de belirleyecektir.
