Küresel piyasalar son haftalarda tuhaf görünen ama aslında çok tanıdık bir refleks sergiliyor: savaş büyüyor, enerji arzı bozuluyor, enflasyon riski canlı kalıyor; buna rağmen hisse senetleri yeniden ...
Küresel piyasalar son haftalarda tuhaf görünen ama aslında çok tanıdık bir refleks sergiliyor: savaş büyüyor, enerji arzı bozuluyor, enflasyon riski canlı kalıyor; buna rağmen hisse senetleri yeniden zirveleri zorluyor. ABD borsaları 16 Nisan’da yeniden rekor seviyelere yaklaşırken yatırımcıların önemli bir kısmı, Washington ile Tahran arasında en azından sınırlı bir yatışmanın mümkün olduğuna oynadı. Associated Press’in aktardığına göre S&P 500 son 12 günde 11’inci yükselişini kaydetti; aynı gün Reuters da küresel piyasalarda iyimserliğin, çatışmanın ekonomik maliyetine dair kaygıların önüne geçtiğini yazdı. (AP News)
Ama fiyatların anlattığı hikâye ile fiziksel ekonominin anlattığı hikâye aynı değil. Reuters’ın 16 Nisan tarihli analizine göre İran savaşı petrol piyasasının “pusulasını” bozmuş durumda: fiziki teslimli ham petrol fiyatları 120 ila 150 dolar bandına sıçrarken vadeli işlem fiyatları, yani geleceğe dair kâğıt üzerindeki fiyatlama, yaklaşık 100 dolar civarında daha sakin bir tablo çiziyor. Bunun anlamı basit: piyasa bugün yaşanan arz şokunun yarın da aynı sertlikle süreceğine tam olarak inanmıyor. Oysa arz tarafındaki fiili hasar çok daha ağır; Reuters, Hürmüz Boğazı üzerinden geçen akışın bozulmasının ardından yaklaşık 9 milyon varillik günlük üretimin devre dışı kaldığını aktarıyor. (Reuters)
İşte asıl çelişki burada başlıyor. Bir yanda fiziki petrol ve türev ürünlerde ciddi sıkışma var; öte yanda hisse senetleri, özellikle de ABD hisseleri, bunu geçici bir şok gibi ele alıyor. Bu yüzden bugün piyasaların “dirençli” olduğu söylenebilir; ama aynı rahatlıkla “yanlış şeyi fiyatladığı” da söylenebilir. Çünkü sermaye piyasaları çoğu zaman savaşın ilk anını değil, bir sonraki siyasi manevrayı satın alır. Eğer yatırımcılar birkaç hafta içinde tansiyonun düşeceğine inanırsa, bugünkü zararı yarının normalleşmesiyle dengelemeye çalışırlar. Ancak fiziki akış bozulduğunda, geciken fatura eninde sonunda büyüme, fiyatlar ve şirket kârlılığı üzerinden gelir. Reuters tam da bu nedenle, bozuk fiyat sinyallerinin küresel ekonomi için daha geniş çaplı hasar yaratabileceği uyarısını yapıyor. (Reuters)
Bu ayrışmanın en net görüldüğü yer, petrol ile finansal varlıklar arasındaki kopuş. Normal şartlarda büyük bir enerji arz şoku olduğunda tahviller sarsılır, hisse senetleri baskı görür, dolar güçlenir. Şimdi ise tablo daha karışık. Tahvil tarafında enflasyon korkusu canlı; hisse tarafında ise “bu da geçer” havası ağır basıyor. Reuters’ın küresel piyasa değerlendirmesi, yatırımcıların güçlü şirket bilançolarını ve ateşkes ihtimalini satın aldığını, buna karşılık petrol şokunun ikinci tur etkilerini henüz tam fiyatlamadığını gösteriyor. AP de aynı gün, petrolün yüzde 4,7 yükselmesine rağmen Wall Street’in rekor tazelediğini not ediyor. Bu iki veri aynı anda okununca ortaya çıkan sonuç nettir: tahvil piyasası hâlâ enflasyon riskini ciddiye alıyor, hisse piyasası ise büyümenin ciddi biçimde bozulmayacağını varsayıyor. (Reuters)
Bu iyimserliğin ne kadar kırılgan olduğunu anlamak için enerji cephesine biraz daha yakından bakmak gerekiyor. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol’un Associated Press’e yaptığı açıklama son derece çarpıcıydı: Avrupa’nın mevcut koşullarda yalnızca yaklaşık altı haftalık jet yakıtı stoğu kalmış olabilir. Bu, savaşın artık yalnızca petrol grafiğinde değil, gerçek ekonomi içinde; uçuşlarda, lojistikte, maliyetlerde ve enflasyonda hissedilmeye başlayabileceği anlamına geliyor. Enerji piyasalarında bugün yaşanan şey yalnızca pahalı petrol değil; taşınabilirlik, erişim ve zamanlama krizidir. Başka bir ifadeyle sorun, petrolün sadece kaç dolar olduğu değil, o petrolün gerçekten nereye, ne zaman ve hangi maliyetle ulaşabildiğidir. (AP News)
Uluslararası Para Fonu da tehlikenin bölgesel değil, sistemik olduğuna işaret ediyor. Reuters’ın aktardığına göre IMF, özellikle Asya’nın bu enerji şokuna karşı kırılgan olduğunu düşünüyor; çünkü bölge, petrol ve gaz ithalatına Avrupa’dan çok daha bağımlı. IMF’nin temel senaryosunda bile Asya büyümesinin 2025’teki yüzde 5’ten 2026’da yüzde 4,4’e gerilemesi bekleniyor. Daha olumsuz senaryoda ise kayıp 1 ila 2 puana ulaşabiliyor. Bu veri çok önemli; çünkü son yıllarda dünya büyümesinin taşıyıcı kolonlarından biri Asya’ydı. Orada yaşanacak kalıcı bir yavaşlama, yalnızca enerji ithalatçılarını değil, küresel ticareti, sanayiyi ve sermaye akımlarını da etkiler. (Reuters)
Peki merkez bankaları ne yapacak? Asıl güçlük de burada. Enerji kaynaklı bir şok, merkez bankalarının en sevmediği tabloyu yaratır: büyüme yavaşlarken fiyat baskısı artar. Yani hem ekonomik aktiviteyi desteklemek gerekir, hem de enflasyonun kalıcılaşmasına izin verilmemesi gerekir. Reuters’ın haberine göre G7 maliye bakanları ve merkez bankacıları, savaşın enerji üzerinden yaratacağı enflasyonist baskıya karşı harekete geçmeye hazır olduklarını açıkladılar. Bu açıklama, henüz panik aşamasına gelinmediğini ama “bekleyelim görelim” rahatlığının da kalmadığını gösteriyor. Bu da bize şu gerçeği hatırlatıyor: piyasaların şu anda satın aldığı iyimserlik, merkez bankalarının önüne çok daha tatsız bir denklem bırakıyor olabilir. (Reuters)
Burada dolar meselesi ayrıca önemli. Jeopolitik krizlerde doların klasik olarak güvenli liman olması beklenir. Ancak bu kez doların davranışı daha karışık. Bloomberg’in 9 Nisan tarihli değerlendirmesi, savaşın dolar sisteminde kalıcı bir aşınmaya yol açmış olabileceğini, hatta altın rezervlerinin değer ayarlı dolar varlıklarını ilk kez geride bıraktığını vurguluyor. Bu, tek başına “dolar bitti” anlamına gelmez. Ama şu anlama gelir: yatırımcılar ve merkez bankaları, Amerikan gücünün finansal mimari üzerindeki istikrar üretme kapasitesini eskisi kadar tartışmasız görmüyor olabilir. Aynı dönemde Bloomberg, güvenli liman arayışının Singapur gibi alternatif merkezlere de yöneldiğini yazdı. Başka bir deyişle, güvenliğe kaçış var; fakat bu kaçışın tek adresi artık otomatik olarak dolar değil. (Bloomberg)
Forbes’taki değerlendirmeler de bu iyimserliğin altında ciddi bir kırılganlık bulunduğunu söylüyor. 12 Nisan tarihli Forbes yazısı, ateşkes beklentisinin piyasaları rahatlattığını, ama petrol riskinin hâlâ yeterince fiyatlanmadığını savunuyor. 14 Nisan tarihli bir başka Forbes değerlendirmesi ise Uluslararası Enerji Ajansı’nın, savaş şoku nedeniyle küresel petrol talebinde Covid döneminden bu yana en sert düşüşün görülebileceği uyarısına dikkat çekiyor. Bu iki görüş birlikte okunduğunda tablo berraklaşıyor: piyasalar bir taraftan barış ihtimalini satın alıyor, öte yandan yüksek enerji fiyatlarının tüketimi ve büyümeyi aşağı çekeceği ihtimalini küçümsüyor. Oysa tarih bize şunu söylüyor: petrol kaynaklı şoklar ilk aşamada enflasyon hikâyesi gibi görünür, ikinci aşamada ise büyüme hikâyesine dönüşür. (Forbes)
Elimizdeki piyasa içgüdüsünü gösteren özel notlar da aynı yere işaret ediyor. Kullanıcının paylaştığı Kopenhag makro akşam yemeği notlarında masanın genel yönelimi açık biçimde “risk al” tarafında; daha zayıf dolar, daha yüksek hisse senetleri, daha sıkı kredi spreadleri, altın ve enerji hisselerinde pozitif duruş öne çıkıyor. Ama aynı notların satır aralarında belirgin bir huzursuzluk da var: Trump’ın çatışmayı daha da büyütebileceğinden endişe edenler, özel kredi piyasasındaki olası kırılmaları sorgulayanlar ve jet yakıtı ile enerji tedarik zincirine dair kaygılar dikkat çekiyor. Yani profesyonel yatırımcı zihni bugün ikiye bölünmüş durumda: işlem fikri olarak risk alınabiliyor, ama temel senaryo olarak güven duygusu tam oluşmuş değil.
Tam da bu yüzden bugün yaşananları tek kelimeyle “direnç” diye övmek erken olabilir. Daha doğru ifade şu olabilir: piyasalar şimdilik dayanıyor, çünkü savaşın ekonomik sonuçlarının yönetilebilir olduğuna inanıyor. Fakat enerji akışındaki fiziksel bozulma, sigorta maliyetleri, ulaştırma darboğazları ve merkez bankalarının sıkışan manevra alanı dikkate alındığında, bu iyimserliğin zemini sandığından daha ince olabilir. Eğer ateşkes kalıcı hale gelir ve Hürmüz çevresindeki akış kademeli olarak normale dönerse, bugünkü risk iştahı geriye dönüp bakıldığında haklı çıkabilir. Ama eğer bu beklenti boşa çıkarsa, bugünkü fiyatlama bir “soğukkanlılık örneği” değil, gecikmiş bir uyanışın başlangıcı olarak hatırlanabilir. Reuters’ın ifadesiyle piyasa şu an “olumlu düşünmeyi” seçiyor. Mesele, gerçek ekonominin de buna eşlik edip etmeyeceği. (Reuters)
