Ünlü ekonomist Richard Werner, bankacılık sistemi ve para yaratımı üzerine geliştirdiği ‘kredi yaratımı teorisi’ ile dikkatleri üzerine çekiyor. Werner, ekonomiyi belirleyen temel unsurun ...
Ünlü ekonomist Richard Werner, bankacılık sistemi ve para yaratımı üzerine geliştirdiği ‘kredi yaratımı teorisi’ ile dikkatleri üzerine çekiyor. Werner, ekonomiyi belirleyen temel unsurun faiz oranları değil, kredinin hangi alanlara aktarıldığı olduğunu savunuyor. Bu çerçevede, bankaların sadece aracılık yapmakla kalmayıp kredi vererek para yarattığını, reel ekonomiye yönelen kredinin büyümeyi tetiklerken, finansal varlıklara giden kredinin balonlar oluşturduğunu ve kredi daralmalarının krizlere yol açtığını belirtiyor.
Werner’in Avrupa Parlamentosu’ndaki konuşması, bu temel savın ötesine geçerek daha geniş ve tartışmalı bir soruyu gündeme taşıyor: Ekonomi gerçekten kendi dinamikleriyle mi ilerliyor, yoksa kredi, politika ve güç ilişkileri tarafından mı yönlendiriliyor? Bu yaklaşım, Hyman Minsky’nin finansal sistemin doğası gereği istikrarsız olduğu ve uzun istikrar dönemlerinin daha büyük kırılmaları hazırladığı tezleriyle benzerlik gösteriyor. Pandemi sonrası dönemde yaşanan aşırı likidite, varlık fiyatlarındaki eş zamanlı yükseliş ve ardından gelen enflasyon şoku, Minsky’nin tarif ettiği döngüyle şaşırtıcı bir örtüşme sergiliyor.
Ekonomist, pandemi dönemini sadece bir sağlık krizi olarak değil, aynı zamanda bir ‘ekonomik yeniden dizayn süreci’ olarak yorumluyor. Küçük işletmelerin zayıflaması, büyük teknoloji şirketlerinin güç kazanması ve para arzının görülmemiş hızda genişlemesi gibi veriler, Werner’in bu görüşünü destekler nitelikte. Ancak Werner, bu gelişmelerin sadece bir sonuç değil, ‘tasarımın bir parçası olabileceği’ imasını da dile getirerek analiz ile spekülasyon arasındaki çizgiyi inceltiyor.
Werner, finansal sistemin sadece para akışından ibaret olmadığını, aynı zamanda ilişkiler, etki ve güç ağları üzerinden işlediğini vurguluyor. Jeffrey Epstein örneğini bu bağlamda ele alması, finansın görünmeyen katmanlarına dikkat çekiyor. Bu bakış açısı, Zbigniew Brzezinski ve Henry Kissinger gibi isimlerin uluslararası sistemin ekonomik değil, jeopolitik güç dengeleriyle şekillendiği yönündeki ifadeleriyle örtüşüyor.
Günümüzde piyasaların sadece verilerle değil, bu verilerin nasıl yorumlandığı, olayların nasıl çerçevelendiği ve krizlerin nasıl anlatıldığıyla da hareket ettiğini belirten Werner, kredi akışlarının yönlendirilebildiği, politikaların bilinçli olarak zamanlandığı ve krizlerin bir süreç olduğu varsayıldığında, piyasaların sanıldığı kadar ‘özgür’ olmayabileceği sonucuna varıyor.
Werner’in tezleri tam anlamıyla kanıtlanmamış olsa da, tamamen göz ardı edilemeyecek bir çerçeve sunuyor. Piyasalardaki en büyük riskin, görünmeyenin değil, göründüğü sanılan şeyin aslında eksik olması olduğunu ifade eden Werner, tarihin piyasaların en büyük kırılmaları her şeyin kontrol altında göründüğü anlarda yaşadığını gösterdiğini hatırlatıyor.
