Küresel enerji piyasalarında yükselen tansiyon ve petrol fiyatlarındaki sert hareketler, ekonomistler arasında yeniden 1970’leri hatırlatan bir tartışmayı başlattı. Orta Doğu’daki savaşın petrol arzın...
Küresel enerji piyasalarında yükselen tansiyon ve petrol fiyatlarındaki sert hareketler, ekonomistler arasında yeniden 1970’leri hatırlatan bir tartışmayı başlattı. Orta Doğu’daki savaşın petrol arzını tehdit etmesiyle birlikte Brent fiyatları hızla 100 doların üzerine çıkarken piyasalarda stagflasyon korkusu yeniden gündeme geldi. Analistler, enerji fiyatlarında yaşanabilecek kalıcı bir sıçramanın dünya ekonomisi üzerinde derin etkiler yaratabileceği konusunda uyarıyor.
1970’lerdeki petrol krizleri Batı ekonomilerinin kırılganlığını ortaya koymuş ve enerji fiyatlarındaki sert artışlar aynı anda hem yüksek enflasyon hem de ekonomik durgunluk yaratmıştı. Bu dönemde petrol fiyatları kısa sürede katlanmış, birçok ülkede büyüme dururken işsizlik artmış ve stagflasyon olarak bilinen ekonomik tablo ortaya çıkmıştı.
Bugün bazı ekonomistler benzer bir riskin yeniden ortaya çıkabileceğini düşünüyor. ABD Merkez Bankası yetkilileri de enerji fiyatlarında kalıcı bir yükselişin ekonomik büyümeyi yavaşlatırken enflasyonu yukarı çekebileceğini belirtiyor. Bu durum, merkez bankalarını zor bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor: Enflasyonu düşürmek için faizleri yüksek tutmak büyümeyi daha da baskılayabilir, faiz indirmek ise fiyat baskısını artırabilir.
Gelişme tarafında asıl kritik mesele Batı ekonomilerinin bugünkü mali yapısı. 1970’lerde kamu borçları ve bütçe açıkları bugünkü kadar yüksek değildi. Bugün ise ABD ve Avrupa ekonomileri yüksek kamu borcu, geniş bütçe açıkları ve hâlâ tam olarak kontrol altına alınamayan enflasyonla karşı karşıya. Bu nedenle enerji fiyatlarında yaşanacak kalıcı bir sıçrama ekonomik sistemi çok daha hızlı zorlayabilir.
Petrol fiyatlarının savaş nedeniyle 115 doların üzerine çıkması ve Hürmüz Boğazı gibi kritik enerji geçiş noktalarında yaşanan riskler, küresel enerji arzının ciddi şekilde daralabileceği ihtimalini gündeme getiriyor. Bu tür bir arz şoku yalnızca akaryakıt fiyatlarını değil; gübre, doğal gaz ve sanayi üretim maliyetlerini de yukarı çekerek enflasyonu küresel ölçekte hızlandırabilir.
Sonuç olarak piyasalarda giderek güçlenen görüş şu: yeni bir enerji şoku yalnızca petrol fiyatlarını yükseltmekle kalmayabilir, aynı zamanda küresel büyümeyi aşağı çekerken enflasyonu kalıcı biçimde yukarı taşıyan bir stagflasyon döngüsünü tetikleyebilir. Böyle bir senaryoda para politikası araçlarının etkisi sınırlı kalabilir. Ekonomistler bu nedenle enerji piyasalarındaki gelişmelerin artık yalnızca bir emtia hikâyesi değil, doğrudan küresel makroekonominin geleceğini belirleyen bir risk olduğunu vurguluyor.
