Avrupa Gazında %60’lık Şok: Fiyat Artık HH + Jeopolitik Prim

Doğalgaz fiyatlarında kısa sürede görülen %60’lık artış, Avrupa’daki kırılgan fiyatlama yapısını yeniden gündeme taşıdı.
TTF’nin HH’ye ve LNG maliyet zincirine bağlanması, fiyatları jeopolitik risklere daha açık hale getirdi.
Avrupa, enerji fiyat istikrarı karşılığında jeopolitik manevra alanını daraltmış görünüyor.

Avrupa doğalgaz piyasasında yaşanan %60’lık fiyat artışı, yalnızca mevsimsel ya da geçici bir dalgalanma olarak okunmuyor. Bu sıçrama, son yıllarda kurulan yeni fiyatlama mimarisinin nasıl çalıştığını ve hangi riskleri içinde barındırdığını bir kez daha görünür kıldı. Bugün Avrupa’da doğalgaz fiyatının referansı olan TTF, artık eski anlamıyla bir “istikrar göstergesi” değil; küresel LNG piyasasının ve jeopolitik primlerin aynası konumunda.

ABD tarafında fiyatlamanın temelini oluşturan Henry Hub, fiziksel bir boru hattı kavşağı olmasının da etkisiyle yapısal olarak düşük fiyatların oluştuğu bir zemin sunuyor. ABD iç piyasasında arz fazlası nedeniyle HH, LNG ihracatına konu olan gaz için “çıplak maliyet tabanı” işlevi görüyor. Piyasa diliyle HH, “ABD’de gaz kaç para?” sorusunun cevabı.

Avrupa’da ise referans fiyat Title Transfer Facility üzerinden oluşuyor. Hollanda merkezli bu sanal ticaret noktası, uzun yıllar Rus boru gazının sağladığı fiziksel güvenliği ve uzun vadeli kontratların istikrarını yansıtmıştı. Ancak Rusya’dan kopuşla birlikte TTF’nin karakteri değişti. Bugün TTF, Avrupa’nın marjinal LNG fiyatını yansıtan bir göstergeye dönüştü.

Bu dönüşümle birlikte Avrupa için LNG maliyet zinciri netleşti: Henry Hub fiyatı üzerine LNG marjı, sıvılaştırma, nakliye ve gazlaştırma maliyetleri ekleniyor. Ortaya çıkan rakam, gazın Avrupa’ya iniş maliyetini belirliyor. Piyasanın temel kuralı burada devreye giriyor: TTF bu maliyetin altına düşerse LNG gelmiyor; üzerinde kaldığında LNG akışı başlıyor. Dolayısıyla TTF, fiilen “HH + maliyetler + jeopolitik prim” formülüyle çalışıyor.

Son %60’lık fiyat artışı da tam olarak bu mekanizmanın sonucu olarak değerlendiriliyor. Avrupa, yaklaşık 40 yıl boyunca Rusya’dan gazı uzun vadeli kontratlarla, sabit ya da petrol endeksli fiyatlarla aldı. Bu dönemde boru gazı ucuzdu ve arz sürekliliği vardı. Ancak “bağımlılık” tartışmalarıyla boru gazı politik risk olarak tanımlandı, spot LNG’ye geçildi. Böylece Avrupa, enerji fiyatını okyanus ötesindeki LNG piyasasına ve küresel jeopolitik risklere endekslemiş oldu.

Bu yeni yapı, fiyat oynaklığını kalıcı hale getiriyor. LNG esnek bir tedarik modeli sunuyor; ancak jeopolitik olarak pahalı. Boru gazı ise görece ucuzdu, fakat politik hedef tahtasına konuldu. Avrupa bu tercihle enerji fiyat istikrarını kaybederken, karşılığında jeopolitik manevra alanını da daraltmış görünüyor. Son fiyat artışı, bu dengenin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor.

Enerji, ticaret ve finansın giderek iç içe geçtiği bu sistemde doğalgaz artık sadece bir emtia değil; siyasi kaldıraç, yaptırım aracı ve stratejik silah haline gelmiş durumda. Tarihsel olarak bu tür sistemler, yanlış hesaplamalar ve zincirleme krizler üretme eğiliminde. Avrupa doğalgaz piyasasında yaşanan son %60’lık sıçrama da bu risklerin fiyatlara nasıl yansıdığını somut biçimde gösteriyor.