2025 Nobel Ekonomi Ödülünü 3 Ekonomist Paylaştı. Ortak Görüş: Bilgi Ekonomisini Kuramayan Silinecek.

• Nobel ekonomi ödülünü Joel Mokyr, Philippe Aghion ve Peter Howitt aldı. Ortak paydaları; , kalıcı büyümenin motorunun sermaye değil bilgi.
• Ekonomik ilerleme yeniliğin kültürel teşviki + rekabetçi piyasa + yaratıcı yıkım ilişkisinden doğar.
• Bilgi → Yenilik → Yaratıcı Yıkım → Verimlilik → Büyüme döngüsü kırılırsa, ülkeler “orta gelir tuzağı”na sıkışır.

Kalıcı Büyümenin Şifresi: Bilgi → Yenilik → Yaratıcı Yıkım

Nobel Ekonomi Ödülü düzeyindeki bu teorik çerçeve, ekonomik büyümeyi sadece yatırım ve işgücüne indirgemeyi reddeder. Esas kaldıraç bilgi temelli yenilik üretimidir. Bu bakış açısı üç temel katkıyla şekillendi:

1. Joel Mokyr: “Bilgi Olmadan Büyüme Tesadüf, Bilgiyle Sistematik”

Mokyr, Sanayi Devrimi’ni yalnızca buhar makinesi, tekstil makineleri ya da kömürle açıklamanın eksik olduğunu savundu. Ona göre asıl devrim, bilginin üretim biçiminde yaşandı.

Mokyr’in büyüme modeli bilgi stokuna odaklanır: Bilginin artması → üretim süreçlerinin dönüşmesi → verimlilik artışı → kalıcı büyüme.

2. Aghion–Howitt: “Yaratıcı Yıkım Yoksa Büyüme Masaldır”

Philippe Aghion ve Peter Howitt, Joseph Schumpeter’in fikirlerini modern matematiksel modele dönüştürdü: “Schumpeterci Büyüme Modeli.”

Bu modele göre büyüme, rekabet eden firmaların inovasyon savaşı ile gerçekleşir.

Büyüme formülü:
Yenilik → Eski teknolojinin ölümü → Verimlilik sıçraması → Büyüme

Aghion–Howitt’e göre ülkeler iki seçeneğe sahiptir:
✅ Yenilik üreten → ileri teknoloji ekonomisi
❌ Taklit eden → düşük verimlilikli, ucuz işgücü ekonomisi

3. Kalıcı Büyümenin Formülü

Bu üç ekonomistin ortaya koyduğu fikirler birleştiğinde tek bir büyüme rotası çıkar:

Bilgi → Yenilik → Yaratıcı Yıkım → Verimlilik → Kalıcı Büyüme

Bu zincir kırılırsa:

• Bilgi üretilmezse → teknoloji geri kalır
• Yenilik desteklenmezse → firmalar taklide yönelir
• Rekabet engellenirse → verimsizlik kronikleşir
• Yaratıcı yıkım bastırılırsa → orta gelir tuzağına girilir

Modelin Politikaya Çevrimi (Ülke Strateji Tablosu)

Neden Kritik?

Bu yaklaşım, özellikle şu soruya bilimsel cevap veriyor:

“Neden bazı ülkeler zenginleşirken bazıları fakir kalıyor?”

Cevap net: Bilimsel düşünce + rekabet + inovasyon = güç
Petrol gelirleri, inşaat patlaması, kamu harcaması gibi kısa vadeli büyüme dopingleri ise kalıcı refah üretmez.