ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde somut bir anlaşmaya varamaması halinde önümüzdeki 10–15 gün içinde “gerçekten kötü şeylerin” olacağını açık bir ultimatomla u...
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde somut bir anlaşmaya varamaması halinde önümüzdeki 10–15 gün içinde “gerçekten kötü şeylerin” olacağını açık bir ultimatomla uyardı. Trump bu açıklamayı Washington’daki Board of Peace toplantısında yaptı ve İran’ın “anlamlı bir anlaşma” yapmasının zorunlu olduğunu vurguladı.
Trump, müzakerelerin bazı yönlerde ilerlediğini söylese de, İran’ın halen önemli taleplerde ısrarcı olduğunu belirtti ve başarısızlık durumunda seçeneklerin yalnızca diplomatik kalmayacağını ima etti. Amerikan yönetimi, nükleer silah edinme riskini sıfıra indirmeye odaklanmış durumda ve bu hedef için diplomasiyle birlikte güç kullanma olasılığını masada tutuyor.
İran tarafı ise Birleşmiş Milletler’e gönderdiği bir mektupta herhangi bir saldırı durumunda “kararlı ve orantılı” bir yanıt vereceğini, bölgedeki tüm ABD üslerinin ve varlıklarının uygun hedefler olacağını belirtti.
ABD Askeri Gücü Bölgeye Kaydırıyor; Tansiyon Yükseliyor
ABD, İran’a baskıyı artırmak için son haftalarda Orta Doğu’ya büyük ölçekli askeri kaynak konuşlandırdı. Bölgeye birden fazla uçak gemi görev grubu, savaş gemileri ve hava savunma sistemleri sevk edilmiş durumda ve bu hareketlilik, diplomatlar arasında diplomasi beklentisi sürse de sahada savaş riskini güçlendiriyor.
İran da buna karşılık Rusya ile ortak deniz tatbikatları ve Hürmüz Boğazı’nda canlı atış eğitimleri düzenleyerek karşılık veriyor. Bu stratejik su yolu, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik bir güzergâh konumunda.
Petrol Piyasaları Jeopolitik Riskle Tepki Veriyor
ABD ile İran arasındaki gerilim jeopolitik risk algısını artırdı ve petrol piyasalarında fiyatlara yukarı yönlü baskı oluşturdu. Küresel gösterge olan Brent petrol, son dönemde altı ayın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Analistler bunun temel nedenini, olası bir çatışma halinde Hürmüz Boğazı’ndan geçişin kesilmesi riskine bağlı arz endişelerine bağlıyorlar.
Brent fiyatlarındaki yükseliş, piyasaların Orta Doğu’daki gerilim ve buna bağlı arz kesinti riskini fiyatlamaya başladığını gösteriyor. Emtia piyasalarında bu tür jeopolitik risk primleri haftalık bazda ciddi oynaklık yaratabiliyor; risk algısı yüksek olduğu sürece fiyatlar baskı altında kalabilir.
Küresel Diplomasi ve Bölgesel Aktörler
Karşılıklı açıklamalar, tek taraflı güç gösterilerinin ötesinde diplomasi kanallarının halen açık olduğunu ortaya koyuyor. İran ve ABD arasında Cenevre’de dolaylı görüşmeler sürerken, bölgedeki müttefikler ve Rusya gibi aktörler de kendi politik pozisyonlarını korumaya çalışıyorlar.
Kriz ilerledikçe hem jeopolitik risk hem de enerji piyasalarındaki fiyatlama mekanizmaları yakından izleniyor; son uyarının ardından gelecek 10–15 gün, tansiyonun ne ölçüde diplomasiye bırakılıp bırakılmayacağını gösterecek kritik bir pencere olarak değerlendiriliyor.
