The Economist’in Tezi

The Economist son analizinde oldukça iddialı bir soru ortaya koyuyor:

“Ortadoğu’nun bir sonraki büyük stratejik rekabeti Türkiye ile İsrail arasında yaşanabilir.”

Bu ifade, iki ülkenin doğrudan savaşa gireceği anlamına gelmiyor. Asıl vurgu, İran merkezli güvenlik denkleminden sonra bölgesel güç mücadelesinin yeni ekseninin Ankara-Tel Aviv hattına kayabileceği yönünde.

Neden Şimdi?

2023’te başlayan Gazze savaşı iki ülke arasındaki siyasi ilişkileri tarihinin en düşük seviyelerinden birine taşıdı.

Bugün ise tablo sadece Gazze’den ibaret değil.

Rekabet artık;

• Suriye’nin yeniden yapılanması
• Doğu Akdeniz enerji kaynakları
• Kıbrıs
• Libya
• Kafkasya
• Savunma sanayii
• ABD’nin bölge politikası

başlıklarında da hissediliyor.

İran Sonrası Güç Boşluğu

Uluslararası düşünce kuruluşlarının ortak değerlendirmesi, İran’ın bölgesel etkinliğinin azalması halinde ortaya çıkacak boşluğun iki büyük askeri güç tarafından doldurulmaya çalışılabileceği yönünde.

Bu nedenle birçok analizde artık şu soru soruluyor:

“Ortadoğu’nun yeni dengeleyici gücü kim olacak?”

Adaylar arasında en güçlü iki ülke:

• Türkiye
• İsrail

olarak görülüyor.

En Kritik Cephe: Suriye

Bugün rekabetin en hassas noktası Suriye.

Türkiye;

• sınır güvenliği,
• PKK/YPG tehdidi,
• mülteci politikası

üzerinden hareket ediyor.

İsrail ise;

• İran bağlantılı yapıların tamamen tasfiyesi,
• Golan güvenliği,
• Suriye’nin askeri kapasitesinin sınırlı tutulması

hedeflerini önceliklendiriyor.

Dolayısıyla aynı coğrafyada iki farklı güvenlik vizyonu oluşuyor.

Doğu Akdeniz Enerji Rekabeti

Bir diğer kırılma noktası enerji.

İsrail;

• Leviathan,
• Tamar

gibi doğal gaz sahalarını Avrupa’ya ulaştırmak istiyor.

Türkiye ise hem enerji koridoru olmayı hem de Doğu Akdeniz’de daha güçlü söz sahibi olmayı hedefliyor.

The Economist’in ikinci analizinde dikkat çekici bir öneri yer alıyor:

“İki ülke birbirine karşı rekabet etmek yerine enerji ticaretinde iş birliği yaparsa her iki taraf da kazanabilir.”

ABD Faktörü

ABD açısından durum daha karmaşık.

Türkiye NATO’nun en büyük ordularından biri.

İsrail ise ABD’nin bölgedeki en yakın stratejik ortağı.

Washington uzun süredir iki müttefiki arasında denge kurmaya çalışıyor.

Son günlerde yeniden gündeme gelen Türkiye’ye F-35 satışı tartışmaları, İsrail’de güvenlik kaygılarını artırırken Ankara açısından yeni bir sayfa açabilecek gelişme olarak görülüyor.

Piyasalar İçin Anlamı

Bu rekabet;

• petrol,
• doğal gaz,
• savunma sanayi,
• deniz taşımacılığı,
• sigorta maliyetleri

üzerinde etkili olabilir.

Türkiye açısından ise;

• savunma sanayii şirketleri,
• enerji yatırımları,
• Doğu Akdeniz projeleri

yakından takip edilecek başlıklar arasında yer alıyor.

Risk Senaryoları

Düşük Risk

Diplomatik gerilim sürer ancak ekonomik ilişkiler zamanla yeniden canlanır.

Orta Risk

Suriye’de vekil güçler üzerinden daha sert rekabet yaşanır.

Yüksek Risk

Doğu Akdeniz veya Suriye’de doğrudan askeri kriz riski oluşur.

Şu aşamada uluslararası analizlerin çoğu doğrudan savaş ihtimalini düşük, ancak uzun süreli stratejik rekabet ihtimalini yüksek görüyor.

Sonuç

The Economist’in kapağı yalnızca Türkiye ile İsrail arasındaki bugünkü siyasi gerilimi anlatmıyor.

Asıl mesaj şu:

İran’ın belirleyici rolünün zayıfladığı yeni Ortadoğu’da, bölgenin iki en güçlü askeri ve diplomatik aktörü olan Türkiye ile İsrail arasındaki rekabet, önümüzdeki yılların jeopolitik gündemini şekillendirebilir.

Ancak bunun kaçınılmaz bir çatışmaya dönüşeceğini söylemek için henüz yeterli veri bulunmuyor. NATO üyeliği, ABD’nin denge politikası, ekonomik çıkarlar ve enerji iş birliği ihtimali gerilimi sınırlayabilecek önemli unsurlar olarak öne çıkıyor.