Babülmendep’te Yeni Cephe: Suudi Arabistan’ın 14 Ülkeli Deniz Koalisyonu Ne Anlama Geliyor? Hürmüz’den Sonra Küresel Ticaretin İkinci Boğazı da mı Askerileşiyor?

Suudi Arabistan öncülüğünde kurulan 14 ülkeli deniz savunma koalisyonu, Husilerin Kızıldeniz ablukası, Babülmendep Boğazı’nın stratejik önemi, Türkiye’nin rolü, İran riski ve petrol piyasalarına etkileri.

Dünyanın Yeni Enerji Savaşı Artık Sadece Hürmüz’de Değil

Son iki haftada küresel piyasalarda gözden kaçan ancak önümüzdeki aylarda petrol, enflasyon, navlun ve borsaları doğrudan etkileyebilecek en önemli gelişmelerden biri yaşandı.

Suudi Arabistan, tarihinde ilk kez kendi liderliğinde çok uluslu bir deniz savunma koalisyonu kurma girişimini başlattı.

43 ülkenin ve Avrupa Birliği temsilcilerinin katıldığı Riyad toplantısının ardından, 14 ülke ortak bildiriye imza attı. Türkiye de bu ülkeler arasında yer aldı. Reuters’a göre girişimin amacı, Babülmendep Boğazı, Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nde ticaret yollarını ve enerji taşımacılığını koruyacak yeni bir deniz güvenlik mimarisi oluşturmak. (Reuters)

Bu gelişme yalnızca Yemen’deki Husilere karşı atılmış taktik bir adım değil.

Aslında dünya enerji sisteminin ikinci büyük boğazının da fiilen savaş alanına dönüştüğünün ilanı.

Hürmüz Kapanınca Suudi Arabistan’ın Planı Neydi?

İran ile yaşanan gerilim sonrası Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ciddi biçimde zayıfladı.

Bu nedenle Suudi Arabistan aylardır petrolünün önemli bölümünü;

• Doğu-Batı Petrol Boru Hattı
• Yanbu Terminali
• Kızıldeniz çıkışı

üzerinden ihraç etmeye başladı.

Yani Riyad açısından Babülmendep artık yalnızca uluslararası ticaret yolu değil;

ülkenin ekonomik can damarı.

Tam da bu nedenle Husilerin 20 Temmuz’da Suudi Arabistan’a yönelik deniz ablukası ilanı, Riyad tarafından doğrudan ekonomik savaş ilanı olarak değerlendirildi. Türkiye de 22 Temmuz’da yaptığı resmi açıklamayla Husilerin deniz ablukası tehdidini kınadı ve seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğini vurguladı. (Ministry of Foreign Affairs of Turkey)

Babülmendep Neden Dünyanın En Kritik Boğazlarından Biri?

Babülmendep;

• Akdeniz
• Süveyş Kanalı
• Kızıldeniz
• Hint Okyanusu

arasındaki tek geçiş noktası.

Dünya deniz ticaretinin yaklaşık %10-12’si bu koridoru kullanıyor.

Her gün milyonlarca varil petrol,

LNG,

otomobil,

elektronik,

gıda,

konteyner yükü

bu boğazdan geçiyor.

Eğer Hürmüz enerji arzını etkiliyorsa,

Babülmendep küresel lojistiği etkiliyor.

Bugün dünya ilk kez aynı anda iki büyük enerji boğazında yüksek güvenlik riskiyle karşı karşıya.

Husilerin Stratejisi Neden Değişti?

2023-2025 döneminde Husilerin saldırıları daha çok;

• İsrail bağlantılı gemilere
• ABD savaş gemilerine
• Batılı ticari gemilere

yöneliyordu.

2026 yazında ise hedef değişti.

Artık doğrudan Suudi Arabistan.

Amaç;

Suudi petrol ihracatını durdurmak,

Yanbu limanını işlevsiz bırakmak,

Kızıldeniz’i yüksek riskli bölge haline getirmek.

Bu durum yalnızca Riyad’ı değil,

küresel enerji piyasasını da etkiliyor.

Birleşmiş Milletler de son açıklamasında ticari gemilere yönelik saldırıların bölgesel çatışmayı genişletebileceği ve küresel ekonomik sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. (Global Security)

14 Ülkeli Koalisyon Ne Yapacak?

Reuters’ın aktardığı plana göre koalisyonun görevleri;

• Ticaret gemilerini korumak
• Enerji nakil hatlarını güvence altına almak
• Ortak istihbarat paylaşımı
• Deniz gözetleme sistemi kurmak
• Ortak devriyeler
• Gerekirse askeri eskort sağlamak

olarak şekilleniyor. (Reuters)

Suudi Arabistan karargâha ev sahipliği yapacak.

Koalisyon ilerleyen dönemde yeni ülkelerin katılımına açık olacak.

Türkiye Neden Destek Verdi?

Türkiye açısından konu üç başlıkta değerlendirilebilir.

1. Enerji Güvenliği

Türkiye petrolünün büyük bölümünü ithal ediyor.

Petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artış;

• cari açığı
• enflasyonu
• kur baskısını

artırıyor.

Dolayısıyla Kızıldeniz’in açık kalması Türkiye’nin ekonomik çıkarına.

2. Deniz Ticareti

Türk ihracatının Avrupa ayağı Süveyş üzerinden ilerliyor.

Babülmendep’in kapanması;

teslim sürelerini,

navlun maliyetlerini,

sigorta primlerini,

lojistik zincirlerini

yeniden bozabilir.

3. Diplomatik Denge

Türkiye son yıllarda;

Suudi Arabistan,

BAE,

Katar,

Mısır

ile ilişkileri normalleştirdi.

Bu nedenle siyasi destek verilmesi şaşırtıcı değil.

Ancak bu destek otomatik olarak askeri angajman anlamına gelmiyor.

Türkiye Askeri Olarak Dahil Olur mu?

Emekli Amiral Türker Ertürk’ün dikkat çektiği en önemli nokta burada.

Siyasi destek başka,

harp gemisi göndermek başka.

Eğer koalisyon ileride Türkiye’den savaş gemisi talep ederse,

Ankara çok zor bir tercih yapmak zorunda kalabilir.

Çünkü bu durumda;

Husiler,

İran,

Direniş Ekseni

ile doğrudan karşı karşıya gelme riski oluşabilir.

Bu değerlendirme şu aşamada bir ihtimal analizi niteliğinde; mevcut ortak bildiri, askeri kuvvet tahsisini zorunlu kılan bağlayıcı bir savunma anlaşması olarak açıklanmadı. (Reuters)

İran Ne Yapabilir?

İran açısından mesele yalnızca Yemen değil.

Asıl amaç;

ABD,

İsrail,

Suudi Arabistan

üçgenine maliyet oluşturmak.

Dolayısıyla;

Hürmüz,

Babülmendep,

Irak,

Suriye,

Lübnan

aynı stratejik zincirin halkaları olarak görülüyor.

Bu nedenle deniz savaşı büyürse,

İran’ın vekil güçleri üzerinden baskıyı artırması şaşırtıcı olmayacaktır.

Petrol Fiyatları İçin En Büyük Risk

Piyasalar çoğu zaman yalnızca arz miktarına bakıyor.

Oysa enerji piyasasında;

taşıma güvenliği

en az üretim kadar önemli.

Eğer;

Hürmüz,

Babülmendep,

Süveyş

aynı anda risk altında kalırsa,

petrol üretimi devam etse bile dünya bunu taşımakta zorlanabilir.

Bu durumda fiyatları belirleyen unsur arz değil,

lojistik maliyeti olur.

Küresel Enflasyon İçin Yeni Tehdit

2021’de konteyner krizi,

2022’de enerji krizi,

2023’te Kızıldeniz saldırıları,

2025’te Hürmüz gerilimi,

2026’da ise iki boğazın aynı anda baskı altına girmesi.

Bu tablo;

• navlun
• sigorta
• petrol
• LNG
• gübre
• gıda

maliyetlerini yeniden yukarı çekebilir.

Dolayısıyla merkez bankalarının enflasyonla mücadelesi de zorlaşabilir.

Yatırımcılar Ne İzlemeli?

Önümüzdeki haftalarda şu başlıklar kritik olacak:

• Koalisyonun resmî kuruluş süreci ve yeni katılımlar
• Türkiye’nin olası askeri katkısı olup olmayacağı
• Husilerin ticari gemilere yönelik saldırılarının seyri
• Suudi Arabistan’ın Yemen’e yönelik olası kara veya deniz operasyonu iddiaları
• Sigorta primleri ve Kızıldeniz navlun endeksleri
• Brent petrol ve LNG fiyatları
• Küresel tedarik zincirlerinde yeni aksaklıklar

Reuters’ın yanı sıra çeşitli uluslararası haber kaynakları, Riyad’ın deniz koalisyonunu oluştururken aynı zamanda Husilere karşı daha geniş çaplı askerî seçenekleri de değerlendirdiğini bildiriyor; ancak bu senaryoların tamamı henüz resmî olarak hayata geçirilmiş değil. (Reuters)

Sonuç

Bugün yaşananlar yalnızca Yemen krizi değildir.

Bu;

enerji güvenliği, deniz ticareti, küresel enflasyon ve jeopolitik güç mücadelesinin aynı noktada kesiştiği yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

Dünya uzun yıllar Hürmüz Boğazı’nı konuştu.

Şimdi ise yatırımcıların ekranında ikinci bir kritik boğaz var:

Babülmendep.

Eğer Hürmüz enerji arzının kalbi ise, Babülmendep o enerjinin dünya ekonomisine ulaşmasını sağlayan ana atardamardır. Her iki hattın aynı anda baskı altında kalması, yalnızca petrol fiyatlarını değil; küresel büyüme, enflasyon, merkez bankası politikaları ve finansal piyasaların risk algısını da yeniden şekillendirebilir. Bu nedenle Riyad’ın öncülüğünde kurulan 14 ülkeli girişim, sadece bölgesel bir güvenlik hamlesi değil, küresel ekonomik düzenin yeni jeopolitik fay hattı olarak okunmalıdır.