S-400 Defteri Kapanıyor mu?

• Türkiye, Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemlerini iade etmeyi değerlendiriyor
• Adım, ABD ve NATO ile yaşanan stratejik kırılmanın sona ermesine zemin hazırlayabilir
• Ankara, milyarlarca dolarlık ödemenin geri alınmasını da müzakere etmeyi hedefliyor

Türkiye’nin yaklaşık 10 yıl önce Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemleriyle ilgili süreçte yeni bir aşamaya girildi. Konuya yakın kaynaklara göre Ankara, ABD ve NATO ile ilişkileri derinden etkileyen bu tartışmalı savunma anlaşmasını sonlandırmak amacıyla S-400’leri Rusya’ya iade etmeyi değerlendiriyor. Böyle bir hamle, Türkiye’nin Batı ile güvenlik ve savunma ekseninde yeniden konumlanmasına yönelik en güçlü adımlardan biri olarak görülüyor.

Kaynaklara göre Türk ve Rus yetkililer arasında yürütülen temasların ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz hafta Türkmenistan’daki zirvede konuyu Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile paylaştı. Cumhurbaşkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı konuya ilişkin yorum yapmazken, Kremlin iki lider arasındaki görüşmede böyle bir talebin gündeme gelmediğini açıkladı. Taraflar arasındaki bu çelişkili açıklamalar, dosyanın halen hassas ve müzakereye açık bir aşamada olduğunu gösteriyor.

Ankara’nın bu hamlesi, Washington’un son dönemde S-400’lerin terk edilmesine yönelik baskısını artırmasının ardından geldi. ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada Ankara’nın S-400’lerden vazgeçmeye yaklaştığını belirtmiş ve sorunun önümüzdeki dört ila altı ay içinde çözülebileceğini öngörmüştü. Bu açıklama, ABD tarafında dosyanın yeniden açıldığının açık bir işareti olarak yorumlanmıştı.

Türkiye, S-400’leri 2016’daki başarısız darbe girişiminin ardından NATO müttefikleriyle ilişkilerin gerildiği bir dönemde satın almıştı. Aynı süreçte Ankara, ABD’den Patriot hava savunma sistemi almak istemiş ancak Washington’un anlaşmayı sonuçlandırmaya yanaşmadığını savunmuştu. Bu anlaşmazlık, S-400 alımının temel gerekçelerinden biri olmuştu.

Kaynaklara göre Rus sisteminden vazgeçilmesi, Beyaz Saray ile ilişkileri önemli ölçüde iyileştirebilir. Böyle bir adımın, ABD’nin Türk savunma sanayisine uyguladığı CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasının ve Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil olmasının önünü açabileceği değerlendiriliyor. Türkiye, 2019’da S-400’leri teslim almasının ardından F-35 programından çıkarılmış, 2020’de ise CAATSA yaptırımları devreye sokulmuştu.

Ankara’nın hesaplamasında, Türkiye’nin Rusya–Ukrayna savaşında üstlendiği dengeleyici ve arabulucu rol de önemli yer tutuyor. Kaynaklara göre Türkiye, bu yapıcı pozisyonun Moskova’yı S-400 iadesi talebine daha esnek yaklaşmaya teşvik edeceğini umuyor. Türkiye savaş boyunca Rusya’ya yaptırımlara katılmamış, ancak Boğazlar’dan savaş gemilerinin geçişini kısıtlamış ve Kiev’e silah desteği sağlamıştı.

Ödeme İadesi Gündemde

Süreç yalnızca savunma politikasıyla sınırlı değil. Kaynaklara göre Ankara, S-400’ler için ödediği milyarlarca doların da geri alınmasını talep ediyor. Bu kapsamda, Rusya’dan yapılan enerji ithalatı ödemelerinden bu tutarın mahsup edilmesi seçeneği gündemde bulunuyor. Ancak bu başlığın ayrı ve zorlu bir müzakere gerektirdiği belirtiliyor.

ABD’den sonra NATO’nun en büyük ordusuna sahip olan Türkiye, Batı tarafından uzun süredir Moskova’ya fazla yakınlaştığı gerekçesiyle eleştiriliyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise bu eleştirileri reddederek Türkiye’nin dengeli ve çok yönlü bir dış politika izlediğini vurguluyor. Erdoğan’ın hem ABD Başkanı Donald Trump hem de Vladimir Putin ile doğrudan temas kurabilmesi, bu denge politikasının önemli bir parçası olarak görülüyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın geçtiğimiz hafta yaptığı “CAATSA yaptırımlarının 2026’da kaldırılmasını bekliyoruz” açıklaması da, S-400 dosyasının Ankara–Washington hattında yeniden stratejik bir pazarlık başlığına dönüştüğüne işaret ediyor. Önümüzdeki aylarda bu dosyada atılacak adımlar, Türkiye’nin savunma mimarisi ve Batı ile ilişkilerinde kalıcı sonuçlar doğurabilecek nitelikte görülüyor.