
22 Eylül Salı günü küresel piyasalarda son haftaların en önemli fiyat değişimlerinden biri yaşanıyor.
Sabah 101 doların üzerinde bulunan Brent petrol, gün içinde 98 doların altını test etti.
Kasım Brent TSİ öğleden sonra 98,23 dolar, aktif Kasım WTI ise 90,01 dolar civarına kadar geriledi.
ABD 10 yıllık tahvil getirisi %4,93’e indi.
Avrupa hisseleri yükseldi.
Wall Street güne artıda başladı ve Nasdaq yeniden tarihi zirvesini test etti.
Dolar ise sabah gördüğü yaklaşık iki aylık zirveden geri çekildi.
Bütün bu hareketi birkaç saat içinde yaratan haber şuydu:
İran, ABD askeri baskıyı azaltır ve İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırırsa Hürmüz Boğazı’nı yedi gün içinde yeniden açabileceğini bildirdi.
Üstelik İranlı yetkili, New York’taki BM Genel Kurulu’na katılan İran heyetinin ABD ile diplomasiyi yeniden başlatmak için tam yetkili olduğunu söyledi.
Bu haber ilk olarak piyasa ekranlarına düştüğünde petrol hızla aşağı gelirken tahvil faizleri de düştü ve hisse senetleri pozitife döndü. Ozan Tarman’ın gün içi notunda da piyasanın ilk reaksiyonu “crude falling like a brick”, ABD 10 yıllığı yaklaşık %4,93 ve doların başlangıçta hâlâ güçlü kalması şeklinde aktarılıyordu.
Fakat artık bunun yalnız bir piyasa söylentisi olmadığını biliyoruz.
Reuters bilgiyi ayrıca doğruladı.
Ve piyasanın fiyatladığı ihtimal artık çok daha büyük:
Bu sabah Brent yaklaşık 101–102 dolar bölgesindeydi.
İlk değerlendirmemizde 100 dolar kritik eşikti.
Şimdi bu eşik kırıldı.
Kasım Brent:
98 dolar civarı.
Aktif Kasım WTI:
90 dolar civarı.
Brent-WTI spread:
Bu fark hâlâ son derece yüksek.
Yani piyasa Ortadoğu fiziksel arz riskini tamamen silmiş değil.
Ancak Brent’in geçen haftaki yaklaşık 110 dolar bölgesinden 98 dolara kadar gelmesi yaklaşık %11’lik bir geri çekilmeye işaret ediyor.
Burada fiyatın söylediği çok net:
Jeopolitik risk devam ediyor fakat beklenen petrol kıtlığı azalıyor.
İran haberi tek başına gelmedi.
Reuters’a konuşan üç kaynağa göre Suudi Arabistan East-West Pipeline’ı yeniden çalıştırmaya başladı ve Kızıldeniz’deki Yanbu limanından petrol ihracatını yeniden başlatabilir.
Bu boru hattı 13 Eylül’deki İHA saldırılarının ardından kapatılmıştı.
Aynı zamanda Saudi Aramco Hürmüz üzerinden sevkiyatı artırdı.
Sadece pazar günü Körfez içindeki yedi süpertankere yaklaşık:
Suudi petrolü yüklendi.
Dolayısıyla bugün petrolü aşağı çeken üç ayrı gelişme aynı anda gerçekleşiyor:
İran → Hürmüz’ün açılabileceğini söylüyor.
Suudi Arabistan → East-West Pipeline’ı yeniden çalıştırıyor.
Aramco → Körfez üzerinden sevkiyatı hızlandırıyor.
Bu nedenle bugünkü petrol düşüşünü basit bir spekülatif satış olarak görmek eksik kalır.
Fiziksel arz beklentisi değişiyor.
ABD-İsrail saldırılarından önce Hürmüz Boğazı dünya petrol ve LNG arzının yaklaşık:
taşıyordu.
Dolayısıyla Hürmüz’ün gerçek anlamda yeniden açılması yalnız petrol piyasasını değiştirmez.
Enflasyon beklentisini,
Fed’i,
ABD tahvil faizlerini,
doları,
Avrupa’yı,
Asya’yı,
gelişmekte olan ülke para birimlerini
ve küresel risk iştahını aynı anda etkiler.
Bugünkü ilk fiyat hareketleri bunun küçük bir provası.
ABD 10 yıllık tahvil getirisi:
Bir önceki resmi ABD Hazine kapanışı:
%4,96.
18 Eylül:
%5,01.
Yani birkaç seansta yaklaşık 8 baz puanlık rahatlama var.
Bugünkü hareket doğrudan petrol fiyatındaki düşüşle hızlandı. Reuters da küresel tahvil getirilerinin petrol fiyatıyla birlikte aşağı döndüğünü belirtiyor.
Buradaki mekanizma basit:
Petrol ↓
Enerji enflasyonu ↓
Beklenen enflasyon ↓
Merkez bankası faiz artırımı ihtiyacı ↓
Tahvil getirisi ↓
Finansal koşullar ↑
Hisse senetleri ↑
Bugün piyasa tam olarak bu zinciri fiyatlıyor.
Burası çok önemli.
Petrolün 98 dolara düşmesi Fed’in otomatik olarak güvercinleşeceği anlamına gelmiyor.
Deutsche Bank’ın bugün paylaşılan küresel makro değerlendirmesi, piyasanın küresel faiz artırımı döngüsünün boyutunu hâlâ küçümsüyor olabileceğini savunuyor.
DB’nin mevcut baz senaryosunda:
Fed’den Aralık ve Mart boyunca toplam 50 baz puan daha artırım,
ECB’den Aralık ayında %2,75’e götürecek son bir artırım,
BOJ’dan 2027 başlarında ilave artırımlar
bekleniyor.
Fed yetkililerinden gelen mesajlar da tamamen değişmiş değil.
Reuters’a göre piyasada Aralık ayında yeni Fed artırımı olasılığı yaklaşık %90’a yükselmiş durumda.
Bu nedenle petrolün 98 dolara gelmesi ile Fed’in yeniden gevşemesi aynı şey değil.
Fakat petrol 90–95 dolar bandına doğru kalıcı şekilde iner ve dizel/LNG fiyatları da eşlik ederse Fed’in işi belirgin biçimde kolaylaşır.
Bugünün belki de en kritik ayrıntısı burada.
Ham petrol iki haftanın dibinde.
Ama dünya hâlâ ciddi bir:
yaşıyor.
Avrupa ve ABD’de dizel fiyatları rekor seviyelerde.
ABD ultra düşük kükürtlü dizel ile ham petrol arasındaki crack spread 14 Eylül’de:
ile rekor kırdı.
Avrupa dizel vadeli fiyatları ise yıl başındaki seviyesinin iki katından fazla.
Neden?
Çünkü ham petrolün bulunmasıyla rafine ürünün bulunması aynı şey değil.
İran savaşı,
Ukrayna savaşı,
Rus dizel ihracat kısıtlamaları,
Ortadoğu rafineri sorunları
ve maksimum kapasiteye yakın çalışan küresel rafineriler ürün piyasasını sıkıştırıyor.
ABD’de rafineriler sekiz yılın en yüksek kullanım oranlarında.
Buna rağmen dizel stokları beş yıllık mevsimsel ortalamanın yaklaşık %15 altında.
Bu nedenle Brent 90 dolara inse bile navlun, tarım, lojistik ve üretim maliyetleri aynı hızla düşmeyebilir.
Bu ayrım Fed açısından kritik.
Spot altın TSİ öğleden sonra:
Gümüş:
Platin:
Paladyum:
Altında iki negatif kuvvet çalışıyor.
Birincisi, Hürmüz diplomasisi güvenli liman primini azaltıyor.
İkincisi ve daha önemlisi, Fed hâlâ yüksek faiz mesajı veriyor.
Altın/gümüş oranı yaklaşık:
Altında:
4.300–4.320 ilk önemli destek.
Ardından:
4.250.
Yukarıda:
4.400–4.450
yeniden momentum bölgesi.
Buradaki ilginç ayrışma platin ve paladyumda.
Altın ve gümüş düşerken platin %1,4, paladyum yaklaşık %0,9 yükseliyor.
Bu bize metal kompleksinin tamamının risk-off işlemi olmadığını gösteriyor.
Bakır yaklaşık:
bölgesinde.
Ve tarihi zirveye çok yakın.
Petrol yaklaşık %3 düşüyor.
Bakır güçlü.
Nasdaq rekor bölgesinde.
Yarı iletkenler güçlü.
Bu kombinasyon resesyon fiyatlamasına benzemiyor.
Burada sermayenin iki farklı emtia grubuna iki farklı mesaj verdiğini görüyoruz:
Petrol: arz riski azalıyor.
Bakır: yapısal talep güçlü.
Bu ayrım özellikle AI, veri merkezleri, elektrik şebekesi ve enerji dönüşümü temasının hâlâ canlı olduğunu gösteriyor.
Pazartesi:
S&P 500:
+%1,5.
Nasdaq:
+%2,3.
Nasdaq yeni rekor kapanış yaptı.
Meta yaklaşık:
+%11.
Intel:
+%12,2.
Arm:
+%17.
AMD ise 1 trilyon dolar piyasa değerine ulaştı.
Bugün Wall Street yeniden pozitif açıldı.
Açılışta:
Dow:
+%0,49
S&P 500:
+%0,08
Nasdaq:
+%0,14.
Nasdaq daha sonra 27.224 ile yeni gün içi zirve gördü.
Piyasa şu anda iki olumlu hikâyeyi aynı anda satın alıyor:
AI büyümesi
ve
enerji dezenflasyonu.
Bu son derece güçlü bir kombinasyon.
Ama değerlemeler nedeniyle hata payı da giderek küçülüyor.
STOXX Europe 600 bugün yaklaşık:
Avrupa enerji ithalatçısı.
Dolayısıyla Brent’in 110 dolardan 98 dolara gerilemesi Avrupa açısından:
enflasyon,
cari denge,
şirket marjları,
tüketici harcanabilir geliri
ve ECB politikası kanallarından pozitif.
Fakat ECB tamamen rahat değil.
Enerji şokunun geçmiş yıllara kıyasla daha sınırlı biçimde tüketici fiyatlarına geçtiği görülse de enflasyon volatilitesi hâlâ yüksek.
Bugünün en önemli FX hareketi DXY’ın seviyesi değil, yön değişimi.
Dolar sabah yaklaşık iki ayın en yüksek seviyesine çıktı.
Sonra İran/Hürmüz haberi geldi.
Petrol düştü.
ABD tahvil faizi düştü.
Dolar geri çekildi.
Reuters’ın son ölçüminde:
USD/JPY 157,15
EUR/USD 1,146 civarı
GBP/USD 1,3356.
Bu önemli.
Çünkü son birkaç seansta petrol düşmesine rağmen dolar direniyordu.
Bugün ilk kez petrol düşüşü doğrudan doların faiz avantajını da aşındırmaya başladı.
USD/JPY:
BOJ geçen hafta faiz artırdı.
Ama iki karşı oy ve yeterince şahin bulunmayan yönlendirme yen üzerindeki baskının sürmesine yol açtı.
Piyasa ekim ayında:
BOJ artırımı ihtimalini yaklaşık %30,
Fed artırımı ihtimalini yaklaşık %50
fiyatlıyor.
Harita değişmedi:
158: müdahale alarmı.
160: müdahale riski çok yüksek.
155: ilk JPY trend dönüşü.
152–153: carry çözülmesinin hızlanabileceği alan.
Ancak petrol 95 dolara doğru gider ve ABD 10 yıllığı %4,90’ın altına inerse USD/JPY long işleminin makro desteği ciddi biçimde zayıflar.
EUR/USD:
Euro açısından petrolün 98 dolara gelmesi ciddi rahatlama.
Avrupa ABD’den çok daha büyük net enerji ithalatçısı.
Dolayısıyla petrol düşüşü devam ettikçe EUR/USD’deki aşağı yönlü faiz farkı hikâyesinin karşısına:
çıkıyor.
Deutsche Bank’ın bugünkü FX Blueprint’i de EUR/USD’yi tek yönlü görmüyor: dirençli küresel büyüme ve doların kuyruk riskleri euroda daha fazla düşüşü sınırlarken, Fed artırımları ve yüksek enerji fiyatları yukarı hareketi sınırlıyor.
Bu nedenle:
1,1400–1,1450 destek.
1,1550 ilk kırılma.
1,1650 güçlü yukarı teyit.
GBP/USD:
BoE’nin relatif şahinliği sterlini destekliyor.
Fakat petrolün sert düşmesi euroya yeni bir avantaj getiriyor.
Dolayısıyla EUR/GBP short işlemi artık birkaç gün önceki kadar temiz değil.
Burada merkez bankası farkı GBP lehine,
enerji farkı EUR lehine çalışıyor.
Bakır 14.700 dolar çevresinde kaldığı sürece AUD’nin temel desteği devam ediyor.
AUD ayrıca RBA’nın şahin reaksiyon fonksiyonundan yararlanıyor.
NZD’nin metal ve Çin betası daha düşük.
Dolayısıyla G10 içinde:
hâlâ en temiz relatif büyüme/emtia işlemlerinden biri.
Petrolün 110’dan 98 dolara gelmesi:
CAD negatif
NOK negatif
MXN için hafif negatif
bir terms-of-trade değişimi.
Ancak aynı petrol düşüşü global risk iştahını artırdığı için MXN carry talebi bunu telafi edebilir.
Dolayısıyla CAD ve NOK petrol hareketine daha doğrudan tepki verirken MXN’de carry faktörü daha güçlü.
Brent yeniden 105 üzerine dönmeden CAD/NOK’un enerji desteği sınırlı kalabilir.
Yuan dün:
ile 3,5 yılı aşkın sürenin en güçlü seviyesine ulaştı.
PBOC fixing:
ile Şubat 2023’ten beri en güçlü fixing oldu.
Trump-Xi görüşmesi yaklaşırken PBOC yuanın değer kazanmasına yönelik direncini azaltıyor.
Bu nedenle USD/CNH’de hareket yalnız faiz farkıyla açıklanamıyor.
Çin, zirve öncesinde kur istikrarını politika aracına dönüştürüyor.
USD/INR bugün:
seviyesinde kapandı.
Rupi yaklaşık:
Bu tesadüf değil.
Hindistan büyük net enerji ithalatçısı.
Petrolün 98 dolara düşmesi:
cari denge,
enflasyon,
RBI,
rupi
için doğrudan pozitif.
96 üzeri yeniden risk bölgesi.
95 ilk aşağı hedef.
KRW açısından petrol düşüşü ve teknoloji rallisi aynı anda pozitif.
Kore enerji ithalatçısı ve çip ihracatçısı.
Dolayısıyla bugünkü makro kombinasyon KRW için oldukça güçlü.
BRL yüksek carry avantajını koruyor fakat petrol beta’sı azalıyor.
ZAR ise altının zayıflamasından bir miktar olumsuz etkilenirken düşük petrol ve yüksek risk iştahından destek buluyor. Güney Afrika için haftanın sonraki bölümünde enflasyon ve SARB kararı belirleyici olacak.
Türkiye açısından Brent’in 110 dolardan 98 dolara gelmesi son derece olumlu.
Enerji ithalat faturası düşer.
Cari denge rahatlar.
Enflasyon baskısı azalır.
TCMB’nin işi marjinal olarak kolaylaşır.
TL’nin dış kırılganlığı azalır.
Fakat BIST’in şu anda petrolün ötesinde kendi likidite problemi var.
Reuters’ın TSİ 13:11 civarı ölçümünde BIST 100:
seviyesindeydi.
Endeks geçen hafta yaklaşık:
geriledi.
Daha önemlisi Borsa İstanbul büyük bir endeks değişimine gidiyor.
BIST 100 şirketlerinin dörtte birinden fazlası değiştirilecek.
Destek Finans ve Katılımevim endeksten çıkarken Anadolu Grubu Holding ve TAB Gıda geri dönüyor.
Destek Finans ayrıca BIST 30’dan çıkacak; TR Anadolu Metal BIST 30’a girecek.
Bu değişiklik fon piyasasındaki tasfiye süreciyle birlikte okunmalı.
SPK geçen hafta yedi portföy yönetim şirketinin yönettiği 131 fonun tasfiyesini İş Bankası ve Ziraat Bankası gözetimine verdi.
Dolayısıyla BIST’in önümüzdeki dönemde ikiye ayrılması şaşırtıcı olmaz:
likit, büyük, BIST 30 ağırlıklı hisseler
ve
likiditesi zayıf, oynaklığı yüksek hisseler.
Borsa İstanbul’un yeni Star Market kriterlerine volatilite ve özkaynak büyüklüğünü dahil etmesi de aynı yönde yapısal bir değişim.
17:00 itibarıyla bugünkü BIST kapanışı henüz kesinleşmediği için kapanış rakamı yazmıyorum. Kesin kapanış sonrası rakam güncellenmeli.
Son on gündaki denklem:
Hürmüz riski ↑
Petrol ↑
Enflasyon ↑
Fed ↑
Tahvil faizi ↑
Dolar ↑
Riskli varlık ↓
şeklindeydi.
Bugün zincir tersine dönmeye başladı:
Hürmüz açılma ihtimali ↑
Petrol ↓
Tahvil faizi ↓
Dolar ↓
Hisse ↑
AI hisseleri ↑
Ama burada son bir halka eksik:
Dizel crack spreadi normalleşmeden merkez bankalarının enerji enflasyonunun tamamen sona erdiğine inanması zor.
Bu nedenle bundan sonra yalnız Brent’i izlemek hata olur.
Üçlü ekran gerekiyor:
BRENT
DİZEL CRACK
ABD 10 YILLIK.
1. Brent short: 98–99 referans. 95/92 izlenir. 102,5 üzeri invalidasyon. Katalizör Hürmüz + Yanbu. Ana risk diplomasi çöküşü. Swing.
2. WTI short: aktif Kasım yaklaşık 90. 87–88 hedef alanı. 94 üzeri invalidasyon. Swing.
3. USD/INR short: 95,59. 95/94,5 izlenir. 96,2 üzeri invalidasyon. Katalizör düşük petrol + RBI. Swing.
4. USD/CNH short: 6,69–6,70. 6,65 izlenir. 6,75 üzeri invalidasyon. Trump-Xi/PBOC. Swing.
5. AUD/NZD long: bakır + relatif RBA. RBA güvercin dönüşü invalidasyon. 1–4 hafta.
6. KRW relatif long: petrol ↓ + çip/AI ↑. Global risk-off invalidasyon. Swing.
7. Nasdaq relatif long: düşük enerji + AI. US10Y yeniden %5,10 üzerine çıkarsa tez zayıflar. Swing.
8. Bakır long: 14.700 civarı. 14.875/15.000 izlenir. 14.200 altı invalidasyon. Çin fiziksel talebi. Swing.
9. Altın long: 4.300–4.320 bölgesi. 4.400/4.450. 4.250 altı invalidasyon. Jeopolitik yeniden tırmanma hedge’i. Swing.
10. Brent long: yalnız 94–95 bölgesinde ve Hürmüz görüşmeleri bozulursa. 100/105 hedef. Event.
11. USD/JPY short: 158–160 bölgesi. 155 hedef. 160 üzeri kalıcılık invalidasyon. Japon müdahalesi. Event.
12. US10Y duration long: yield %5 civarına yeniden gelirse %4,85–4,90 hedef. Yeni enflasyon şoku invalidasyon. 1–4 hafta.
13. EUR/AUD short: bakır/RBA lehine AUD; Avrupa enerji rahatlaması ana karşı risk. 1–4 hafta.
14. Gold/Silver ratio short: yaklaşık 65,9. 64 izlenir. 70 üzeri invalidasyon.
15. KRW/JPY long: AI/çip + enerji ithalatı avantajı. Japon müdahalesi ana risk.
16. CAD/NOK vs INR relatif short: petrol ihracatçılarına karşı enerji ithalatçısı INR. Brent yeniden 105 üzeri invalidasyon.
17. Brent-WTI spread: yaklaşık 8 dolar. Hürmüz normalleşmesi spread daraltabilir; yeni Körfez saldırısı genişletebilir.
18. JPY call hedge: USD/JPY 158–160 müdahale kuyruğuna karşı.
19. CHF long hedge: İran görüşmeleri çökerse.
20. Brent call hedge: 95–98 petrol dünyasında diplomatik başarısızlık riskine karşı.
Bunlar kişiye özel yatırım tavsiyesi değil; fiyat, katalizör, invalidasyon ve risk koşulları belirlenmiş piyasa senaryolarıdır.
Bugünkü hareket yalnız petrol hareketi değil.
Brent:
110 → 98 dolar.
ABD 10 yıllığı:
%5,01 → %4,93.
Nasdaq:
rekor.
Bakır:
rekora yakın.
Rupi:
güçleniyor.
Dolar:
iki aylık zirvesinden geri geliyor.
Bu fiyatların tamamı aynı şeyi söylemeye başladı:
Fakat henüz barış fiyatlanmıyor.
Hürmüz açılmış değil.
ABD-İran anlaşması yapılmış değil.
Üstelik bugün gelen bilgiye göre henüz programlanmış resmi bir ABD-İran toplantısı bulunmadığı da bildiriliyor. Bu ayrım önemli.
Bu nedenle petrolün 98 dolara düşmesini savaşın sona ermesi olarak okumak erken.
Piyasa yalnız barış ihtimaline bir fiyat vermeye başladı.
Eğer Hürmüz gerçekten yedi gün içinde açılır, Yanbu ihracatı normale döner ve Brent 90–95 dolar bandına yerleşirse mesele petrolden çıkıp Fed’e geçecek.
O zaman sorulacak soru çok daha önemli olacak:
Enerji şoku ortadan kalktığında Fed’in enflasyon problemi ne kadar kalıyor?
Cevap “çok” ise faizler yeniden yükselecek.
Cevap “az” ise tahvil rallisi hızlanacak, doların faiz avantajı daralacak ve riskli varlıklardaki hareketin ikinci ayağı başlayacak.
Bu yüzden bundan sonraki büyük fiyat artık Brent değil.