Ortadoğu’da hızla tırmanan İran savaşı enerji piyasalarını yeniden küresel bir şok senaryosunun merkezine taşıdı. Petrol fiyatları kısa sürede 100 doların üzerine çıkarken, piyasada tartışılan ana sor...
Ortadoğu’da hızla tırmanan İran savaşı enerji piyasalarını yeniden küresel bir şok senaryosunun merkezine taşıdı. Petrol fiyatları kısa sürede 100 doların üzerine çıkarken, piyasada tartışılan ana soru artık fiyatın nereye kadar gideceğinden çok arz açığının kim tarafından karşılanacağı. Analistlere göre Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan üretim ve lojistik kesintileri küresel petrol arzında günde yaklaşık 20 milyon varile ulaşabilecek bir açık yaratma riski taşıyor.
Bu durum enerji piyasasında klasik bir fiyat döngüsünü tetikliyor. İlk aşamada fiyatlar hızla yükseliyor. Brent petrol kısa sürede 100 doların üzerine çıkarken bazı senaryolarda 120-150 dolar bandı bile konuşulmaya başladı. Ancak enerji ekonomisinde bu tür şokların ikinci aşaması çoğu zaman talep yıkımı oluyor. Yani fiyatlar bir süre yükseldikten sonra küresel ekonomi bu maliyeti taşıyamadığı için talep düşüyor.
Küresel petrol tüketimi günde yaklaşık 100 milyon varil seviyesinde. Eğer savaş nedeniyle 20 milyon varillik bir arz kaybı oluşursa piyasanın yeniden dengeye gelmesi için tüketimin ciddi şekilde düşmesi gerekiyor. Başka bir ifadeyle sistemin önünde şu soru var: 100 milyon varil tüketen bir dünya, 80 milyon varile nasıl inecek? Bu noktada fiyatlar adeta bir “seçim mekanizması” haline geliyor. Petrolü en yüksek fiyatı ödeyebilen ülkeler satın almaya devam ederken daha zayıf ekonomiler talebi kısmak zorunda kalıyor.
Bu krizden en fazla etkilenecek bölge ise Asya. Körfez petrolünün en büyük müşterileri Çin ve Hindistan. Hürmüz üzerinden geçen petrolün en büyük alıcısı Çin olurken, Hindistan da ham petrolünün yaklaşık %55’ini Ortadoğu’dan sağlıyor. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki sıçrama doğrudan Asya sanayisini ve büyümesini vurma potansiyeline sahip. Çin ve Hindistan gibi ülkeler yüksek fiyatlara rağmen petrol almak zorunda kalabilir, ancak daha küçük ve kırılgan ekonomiler tüketimi azaltmak zorunda kalacaktır.
Bu tablo aynı zamanda ikinci bir enerji krizinin kapısını aralayabilir. Avrupa ve Asya’da doğal gaz fiyatlarının da hızla yükselmesi bekleniyor. Enerji maliyetleri arttıkça sanayi üretimi yavaşlıyor, elektrik üretimi pahalanıyor ve küresel büyüme üzerinde baskı oluşuyor. Tarihsel olarak bu tür enerji şokları çoğu zaman resesyon ile sonuçlandı.
Dolayısıyla piyasa dinamiği iki aşamalı ilerleyebilir. İlk aşamada petrol ve gaz fiyatları hızla yükselir. Ancak ikinci aşamada küresel ekonomi bu maliyeti taşıyamadığı için talep düşer ve fiyatlar yeniden aşağı gelir. Enerji piyasasında şu an tartışılan asıl soru şu: Dünyada petrol eksikliği değil, petrolü hangi ülkenin tüketemeyeceği.
Enerji piyasalarının önündeki denklem tam olarak bu: günde 100 milyon varillik bir ekonomide arz 80 milyon varile düşerse, geriye kalan 20 milyon varillik talep kim tarafından feda edilecek? Bu sorunun cevabı yalnızca petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda küresel ekonomik büyümenin seyrini de belirleyecek.
