İran’da Kur Çöküşü Rejim Krizine Dönüştü

• İran riyali dolar karşısında 1,4 milyon seviyesine gerileyerek tarihsel bir kırılma yaşadı.
• Kur şoku sonrası protestolar yayılırken Tahran çarşısı kapandı, Merkez Bankası Başkanı istifa etti.
• Rejim, artan toplumsal öfke karşısında tüm resmi kurumlarda tatil ilan etti.

İran’da döviz piyasasında yaşanan sert kırılma, ekonomik bir şok olmanın ötesine geçerek doğrudan rejim krizine evrildi. İran riyali, ABD doları karşısında 1,4 milyon seviyesine kadar gerilerken, bu çöküş kısa sürede sokaklara yansıdı. Büyük Tahran Çarşısı’nda esnaf kepenk kapattı, protestolar başkentten ülke geneline yayılmaya başladı.

Paylaşılan grafikler, riyaldeki değer kaybının ani değil, jeopolitik ve siyasi kırılmalarla hızlanan yapısal bir çöküş olduğunu gösteriyor. Ocak 2025’ten bu yana İran-İsrail savaşı, Birleşmiş Milletler yaptırımlarının yeniden devreye girmesi ve İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile yürüttüğü sürecin sona erdirilmesi, kur üzerindeki baskıyı katlayarak artırdı. Özellikle yaptırımların yeniden sertleştiği dönemlerde riyalin değer kaybı ivme kazandı.

Kur şokunun ardından halk sokaklara indi. Görüntüler, başta Tahran olmak üzere büyük şehirlerde kitlesel protestoların başladığını, güvenlik güçleriyle sivil halk arasında tansiyonun hızla yükseldiğini ortaya koyuyor. Ekonomik çöküşün sembol noktalarından biri olan Büyük Tahran Çarşısı’nda kepenklerin kapatılması, krizin yalnızca dar gelirli kesimle sınırlı olmadığını, ticaret erbabının da rejime karşı açık bir tepki verdiğini gösteriyor.

Siyasi cephede ise kriz derinleşiyor. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, protestoların “kötü niyetli çevreler tarafından şiddete dönüştürülmek istendiğini” savunarak sorumluluğu dış aktörlere ve örgütlü yapılara yükledi. Ancak bu açıklamalar, sahadaki ekonomik gerçeklikle birleşen öfkeyi yatıştırmaya yetmedi. Aynı süreçte İran Merkez Bankası Başkanı’nın istifası, ekonomik yönetimin kontrolü kaybettiği yönündeki algıyı daha da güçlendirdi.

Rejimin aldığı en dikkat çekici kararlardan biri ise yarın için tüm resmi kurumlarda tatil ilan edilmesi oldu. Bu adım, yalnızca güvenlik gerekçesiyle değil, kamusal alanlardaki hareketliliği sınırlama ve protestoların yayılmasını kontrol altına alma çabası olarak okunuyor. Tatil kararı, yönetimin mevcut tabloyu olağan bir ekonomik dalgalanma değil, sistemik bir tehdit olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

İran’daki kriz, salt bir kur şoku değil. Döviz piyasasındaki çöküş; yaptırımlar, savaş riski, dış izolasyon ve içeride biriken sosyoekonomik baskıların birleştiği bir kırılma noktası. Riyalin serbest düşüşü, rejimin ekonomik meşruiyetini aşındırırken, sokaktaki tepki giderek rejim karşıtı daha geniş bir öfkeye dönüşüyor.

Önümüzdeki günlerde protestoların seyri, güvenlik güçlerinin tutumu ve ekonomik yönetimde atılacak adımlar, İran’da krizin yalnızca ekonomik mi yoksa doğrudan siyasi bir dönüşüm sürecine mi evrileceğini belirleyecek. Ancak mevcut tablo, İran ekonomisinin olduğu kadar siyasi sisteminin de en sert stres testlerinden birinden geçtiğine işaret ediyor.