İran’da aralık ayı sonunda Tahran’daki esnaf eylemleriyle başlayan protesto dalgası ülke geneline yayılarak rejim açısından kritik bir eşiğe ulaştı. Tahran, Meşhed, İsfahan başta olmak üzere çok sayıd...
İran’da aralık ayı sonunda Tahran’daki esnaf eylemleriyle başlayan protesto dalgası ülke geneline yayılarak rejim açısından kritik bir eşiğe ulaştı. Tahran, Meşhed, İsfahan başta olmak üzere çok sayıda büyük kentte ve kasabada on binlerce kişi eş zamanlı olarak sokaklara çıkarken, grevler ekonomik hayatı belirgin şekilde aksattı.
Sahadan gelen görüntüler, protestoların önceki dalgalara kıyasla daha sert sloganlar ve daha geniş katılımla gerçekleştiğine işaret ediyor. Abdanan’da kalabalıkların açık biçimde “Hamaney’e ölüm” sloganları attığı, Meşhed’de İslam Cumhuriyeti amblemini taşıyan büyük bir bayrağın yırtıldığı bildiriliyor. Eski veliaht Reza Pehlevi’nin çağrısının ardından perşembe gecesi protestoların ivme kazandığı ve ülke genelinde yaygınlaştığı ifade ediliyor.
Ekonomik cephede grevlerin etkisi daha net hissediliyor. Çok sayıda işletme kepenk kapatırken, bazı bölgelerde ticari faaliyetler durma noktasına geldi. Özellikle Kürt nüfusun yoğun olduğu şehirlerde grev çağrılarına yüksek oranda uyum sağlandığı belirtiliyor. Yüksek enflasyon, alım gücündeki sert erime ve temel gıda sıkıntısı protestoların ana tetikleyicileri arasında yer alıyor.
Güvenlik güçleri ve Devrim Muhafızları sahada sert müdahalede bulunuyor. Gerçek mermi, göz yaşartıcı gaz ve toplu gözaltılarla bastırılmaya çalışılan gösterilerde, insan hakları kuruluşlarına göre en az 27 ila 36 kişi hayatını kaybetti; ölenler arasında en az altı çocuğun bulunduğu bildiriliyor. Binlerce kişinin gözaltına alındığı, internet erişiminin ise ülke genelinde kesildiği ifade ediliyor.
Yönetim cephesinde ise geri adım sinyali yok. Hükümetin açıkladığı, aylık yaklaşık 7 dolar seviyesindeki sınırlı gıda desteği içeren önlemler sahada karşılık bulmuş görünmüyor. Akademisyenler ve kamuoyunda tanınan bazı isimlerin açık biçimde yönetime karşı tavır alması, protestoların sosyolojik tabanının genişlediğine işaret ediyor.
İran’daki bu dalga yalnızca siyasi değil aynı zamanda makroekonomik ve jeopolitik riskleri de derinleştiriyor. Enerji piyasaları, bölgesel güvenlik dengeleri ve yaptırım rejimleri açısından belirsizlik artarken, protestoların seyri rejimin ekonomik manevra alanını daha da daraltıyor. Görünen tablo, 2009’daki Yeşil Hareket’ten bu yana en geniş katılımlı ve en sert toplumsal kırılmalardan birine işaret ediyor.
