• COP30’un ilk haftası, “1,5°C hedefi, finansman açığı ve adil geçiş” eksenine sıkışmış küresel iklim politikasının gerçek sınırlarını ortaya koydu.• Ülkeler yenilenebilir enerjiyi 3 katına çıkarma ve...
• COP30’un ilk haftası, “1,5°C hedefi, finansman açığı ve adil geçiş” eksenine sıkışmış küresel iklim politikasının gerçek sınırlarını ortaya koydu.
• Ülkeler yenilenebilir enerjiyi 3 katına çıkarma ve yıllık 1,3 trilyon dolarlık finansmanı sağlama taahhüdünde zorlanıyor; taahhüt–gerçeklik makası büyüyor.
• Amazon merkezli zirvede protestoların odağında yerli halkın hakları, fosil karşıtı mücadele ve iklim adaletsizliğinin yarattığı sosyoekonomik baskı vardı.
Brezilya’nın Belem kentinde yapılan COP30’un ilk haftası, iklim politikalarının en kritik başlıklarının aynı anda sıkıştığı bir döneme işaret ediyor. Zirvede masada olan konu başlıkları —1,5°C eşiğinin korunması, iklim finansmanı, adil geçiş, karbon piyasaları, kayıp–zarar mekanizması ve uluslararası işbirliği— küresel ekonominin önümüzdeki on yıllarda nasıl şekilleneceğine dair çarpıcı sinyaller veriyor.
Öncelik, hâlâ küresel sıcaklık artışını dizginlemek. Amazon’un merkezinde yapılan zirvede ormansızlaşma, karbon yutaklarının korunması ve Amazon havzasının küresel iklim sistemindeki rolü özellikle öne çıktı. Lula da Silva, verilen taahhütlerin yıllardır yerine getirilmediğini açıkça hatırlatarak ülkeleri daha agresif adımlar atmaya çağırdı.
Finansman tarafında tablo daha da belirgin: COP29’da kabul edilen ve gelişmiş ülkelere gönderilen “Baku Finance Goal” faturasının son tarihi yaklaşıyor. Azerbaycan temsilcisi Babayev, ülkelerin verdiği finansman sözlerinin hâlâ tutulmadığını söyleyerek açık mesaj verdi. BM İklim Sekreteri Simon Stiell ise 2035’e kadar yıllık 1,3 trilyon dolar finansman hedefine ulaşmanın “hem mümkün hem zorunlu” olduğunu ifade etti.
Enerji dönüşümü cephesinde yeni bir veri de ortaya çıktı: Net Sıfır için Enerji Hizmeti Şirketleri İttifakı, yıllık yatırım hedefini 148 milyar dolara çıkararak 2030’a kadar toplam 1 trilyon doları aşacak bir dönüşüm işaret etti. Bu, küresel enerji mimarisinin maliyetinin büyüklüğünü bir kez daha teyit ediyor.
Zirve boyunca “adil geçiş” vurgusu yoğunlaştı. Fosil yakıtlardan hızla uzaklaşmanın teknik olarak mümkün olduğu, ancak sosyal ve ekonomik yıkıma yol açmadan nasıl yapılacağı hâlâ küresel tartışmanın merkezinde duruyor. Yenilenebilir enerjiyi üç katına çıkarmak, enerji verimliliğini ikiye katlamak ve finansmanı hızlandırmak, COP30’un en somut hedefleri arasında.
Sokaklarda ise başka bir tablo vardı. Yerli topluluklar, iklim adaleti ve toprak hakları talebiyle kitlesel protestolar düzenledi. Amazon’daki petrol arama faaliyetlerine karşı sert mesajlar verilirken, iklim kaynaklı afetlerin 2024’te 45 milyon insanı yerinden ettiği ve 240 milyar dolar zarar yarattığı hatırlatıldı. BM göç kuruluşu, bu tablo karşısında çoklu afet erken uyarı sistemlerine yatırım çağrısı yaptı ve şu an 119 ülkenin bu sisteme sahip olduğu açıklandı.
BS Ekonomi yorumu
COP30’un ilk haftası, küresel iklim sisteminin teknik değil siyasi bir problem olduğunu bir kez daha gösterdi. Finansman açığı büyüyor, taahhütler gecikiyor ve geçişin sosyal maliyeti hâlâ çözülebilmiş değil. 1,5°C hedefi kâğıt üzerinde duruyor ama ekonomik gerçeklik başka yönde akıyor. Zirvenin ikinci haftası, özellikle finansman mimarisi ve fosil yakıt taahhütleri açısından belirleyici olacak.
