Çin, Hainan Adası’nı gümrüksüz ticaret, düşük vergi ve serbest sermaye hareketleriyle küresel ölçekte konumlandırmayı hedefliyor Malların %74’ünün gümrüksüz girişi ve ana karaya sıfır gümrükle geçiş i...
Çin, Hainan Adası’nı gümrüksüz ticaret, düşük vergi ve serbest sermaye hareketleriyle küresel ölçekte konumlandırmayı hedefliyor
Malların %74’ünün gümrüksüz girişi ve ana karaya sıfır gümrükle geçiş imkânı, Çin ticaret rejiminde yapısal bir kırılmaya işaret ediyor
The Economist’e göre Hainan, Çin’in kontrollü ama iddialı “açık ekonomi laboratuvarı” rolünü üstlenmiş durumda
Çin, Aralık ayında yürürlüğe soktuğu düzenlemeyle Hainan Adası’nı dünyanın en büyük serbest ticaret limanlarından biri hâline getirecek kapsamlı bir ekonomik deneyi resmen başlattı. The Economist’in değerlendirmesine göre bu adım, Çin’in klasik özel ekonomik bölge modelinden farklı olarak, daha geniş ölçekli ve uzun vadeli bir küresel entegrasyon denemesi niteliği taşıyor.
Yeni sistem kapsamında malların yaklaşık %74’ü Hainan’a gümrüksüz olarak girebiliyor. Daha kritik olan unsur ise, adada en az %30 katma değer yaratılan ürünlerin Çin ana karasına da sıfır gümrükle sevk edilebilmesi. Bu yapı, Çin’in iç pazarı ile küresel ticaret arasında bir “tampon bölge” oluşturma stratejisinin somut bir yansıması olarak görülüyor.
Vergi rejimi tarafında ise Hainan, Çin ana karasından net biçimde ayrışıyor. Stratejik sektörlerde faaliyet gösteren şirketler ve yüksek gelirli bireyler için vergi oranları %15 ile sınırlandırıldı. Bu oranlar, ana karadaki %35–45 bandının belirgin şekilde altında. The Economist’e göre bu tercih, yalnızca yabancı sermayeyi değil, Çinli şirket ve girişimcileri de adaya çekmeyi amaçlıyor.
Hainan’a 86 ülke vatandaşına vizesiz giriş imkânı tanınması, projenin yalnızca ticaret değil, turizm ve hizmetler boyutunu da öne çıkarıyor. Yüzölçümü Tayvan’a yakın olan ada, Hong Kong’un yaklaşık 30 katı büyüklüğünde olmasına rağmen, 2024’te kişi başına yaklaşık 76.000 yuan gelirle Çin ortalamasının gerisinde kaldı. Toplam ekonomik büyüklük ise yaklaşık 114 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.
Bu görece düşük başlangıç seviyesi, Pekin açısından Hainan’ı “yüksek riskli ama yönetilebilir” bir test alanına dönüştürüyor. Ada, Çin’in il ölçeğinde tek özel ekonomik bölgesi olma statüsünü korurken, hizmet sektörlerinde en kısa kısıtlayıcı yabancı yatırım listesine sahip bölgelerden biri olarak öne çıkıyor.
The Economist’in özellikle dikkat çektiği unsurlardan biri, Hainan’da uygulanan sınırlı dijital serbestlik. Bazı firmalara, Çin ana karasında erişimi kısıtlı olan internet sitelerine daha geniş erişim sağlayan pilot uygulamalar yürürlükte bulunuyor. Buna ek olarak sınır ötesi sermaye hareketlerini kolaylaştırmaya yönelik finansal düzenlemeler de kademeli olarak devreye alınıyor.
Sağlık ve eğitim tarafında da ada özel bir rol üstlenmiş durumda. Tıbbi turizm için oluşturulan Boao Hope City bölgesinde, Çin’de henüz onaylanmamış ancak yurt dışında kullanılan ilaç ve tıbbi cihazların kullanımına izin veriliyor. Aynı zamanda yurt dışı üniversitelerle bağlantılı 26 kampüsün inşası sürüyor ya da tamamlanmış durumda.
The Economist’e göre Hainan projesi, Çin’in “tam serbestleşme” yerine, kontrollü ve kademeli açılım stratejisinin en ileri aşaması. Hedef, serbest ticaret limanını yüzyıl ortasına kadar küresel ölçekte etkili bir merkez hâline getirmek. Bu deneyin başarısı, yalnızca Hainan’ın değil, Çin’in gelecekteki ticaret ve sermaye rejiminin de yönünü belirleyecek.
