Birleşmiş Milletler (BM), bu yıl 2025 sonu itibarıyla 1,57 milyar dolar ile rekor seviyede ödenmemiş aidat borcuyla karşı karşıya kaldı ve Genel Sekreter António Guterres, üye devletlere gönderdiği so...
Birleşmiş Milletler (BM), bu yıl 2025 sonu itibarıyla 1,57 milyar dolar ile rekor seviyede ödenmemiş aidat borcuyla karşı karşıya kaldı ve Genel Sekreter António Guterres, üye devletlere gönderdiği son mektupta örgütün mali yapısının artık sürdürülemez olduğunu bildirdi. Bu uyarı, BM’nin genel gider bütçesine ilişkin nakit sıkıntısının temmuz ayına kadar derinleşebileceği uyarısına dönüştü.
BM’nin 193 üyeli küresel örgüt olarak işlerliğini sürdürebilmesi için üyelerin yıllık zorunlu aidatlarını zamanında ve eksiksiz ödemesi gerekiyor. Aidat seviyesi ülkelerin ekonomik büyüklüğüne göre belirleniyor. 2025 itibarıyla yalnızca 36 ülke borçlarını tamamen öderken, ödenmemiş borç toplamı bir önceki yılın iki katına çıktı.
BM yetkililerinin verdiği bilgiye göre, 2026 düzenli bütçe için onaylanan toplam ödenek 3,45 milyar dolar ve bu tutar, faaliyet giderlerinin temelini oluşturuyor. Ancak nakit akışı, aidatların zamanında tahsil edilmemesi nedeniyle sekteye uğruyor. Guterres, bu durumu “sürdürülemez mali tablo” olarak nitelendiriyor. Örgüt, harcanmamış bütçeyi bile üye ülkelere geri ödeme zorunluluğu bulunan bir kural nedeniyle, aslında tahsil etmediği parayı iade etmekle de yükümlü kılınıyor; bu durum Guterres’in mektubunda “Kafkaesk” bir döngü olarak ifade edildi.
Mali krizin ana yükünü ise BM’nin en büyük mali destekçisi olan Amerika Birleşik Devletleri çekiyor. ABD, BM’nin zorunlu bütçesine ilişkin aidatların %95’inden fazlasının sorumlusu konumunda bulunuyor. 2026 başı itibarıyla Washington’un BM’ye olan toplam borç yükü şöyle:
– Düzenli bütçe aidatları: 2,19 milyar dolar
– Barışı koruma operasyonlarına ait borç: 2,4 milyar dolar
– Uluslararası mahkemelere borç: 43,6 milyon dolar
Bunların içinde, 2025 yılı aidatından 827 milyon dolar, 2026 yılı aidatından ise 767 milyon dolar borç bulunuyor.
BM Genel Sekreteri’nin bu uyarısı, ABD’nin uluslararası örgütlere katkılarını kesmesi ve Trump yönetiminin çok taraflılıktan çekilme eğilimini güçlendirmesi bağlamıyla örtüşüyor. ABD yönetimi, son dönemde birçok BM ajansından çekildiğini duyurmuş, bazı zorunlu ve gönüllü katkıları durdurmuştu.
Çarşamba günü Cenevre’de toplanacak kritik görüşme:
BM mali kriziyle ilgili olarak, çarşamba günü Cenevre’de bir mali ve reform görüşmesi yapılması bekleniyor. Bu toplantı, BM’nin mali yönetim kurulu düzeyinde, üye devlet mali temsilcilerinin katılımıyla gerçekleştirilecek. Görüşmede, aidatların tahsil edilmesi, bütçe reformu ve finansal kuralların güncellenmesi gibi başlıklar masaya yatırılacak. Toplantıya hangi ülkelerin katılacağına ilişkin resmi liste ise henüz açıklanmadı ancak özellikle G-7 ve AB ülkeleri ile gelişmekte olan büyük ekonomilerin temsilcilerinin yer alacağı belirtiliyor. Bu toplantı, aynı zamanda ABD’nin alternatif “Barış Kurulu” girişimi (19 Şubatta Washington’da toplanacak) ile BM arasındaki kavramsal tartışmanın da sahada görüleceği diplomatik bir buluşma olarak değerlendiriliyor.
Guterres mektubunda, ya tüm üyelerin tam ve zamanında ödemeleri yapması ya da BM’nin mevcut mali kurallarının kökten gözden geçirilmesi gerektiğini vurguladı; aksi takdirde örgütün nakit rezervleri kullanılamaz hale gelecek ve operasyonel kapasitesi kısıtlanacak.
BM mali krizi, sadece bir bütçe sıkıntısı değil; çok taraflılık sisteminin sürdürülebilirliğine dair ciddi bir sınav niteliği taşıyor. Üye ülkelerin katkı paylarındaki gecikme, ittifak yapılarında denklemleri zorlayabilir; özellikle ABD’nin borç yükünü eritmemesi, örgütün barışı koruma, kalkınma ve insan hakları alanındaki faaliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Bu bağlamda çarşamba günü yapılacak mali toplantı, sadece finansal bir görüşme değil, uluslararası sistemin geleceğine dair bir gösterge olacak.
