ABD’de Dev Şirketler İşten Çıkarmada Yarışıyor

ABD’de işten çıkarmalar 2026’ya sert bir ivmeyle girerken, tabloyu belirleyen ana eksen otomasyon, yapay zekâ ve verimlilik başlıklarında toplanıyor. Büyük şirketlerin bilanço tarafında güçlü kalmasına rağmen istihdam cephesinde agresif küçülmelere gitmesi, sürecin konjonktürel değil yapısal bir dönüşüme işaret ettiğini gösteriyor.

Ocak ayına ilişkin en kapsamlı veriyi yayımlayan Challenger, Gray & Christmas raporuna göre, ABD merkezli işverenlerin duyurduğu işten çıkarmalar geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 118 artarak 108 bin 435 kişiye yükseldi. Bu rakam, 2009’dan bu yana ocak ayları için kaydedilen en yüksek seviye olarak öne çıkıyor. İşten çıkarmaların yoğunlaştığı sektörler ulaştırma, teknoloji, sağlık hizmetleri, kimya ve medya olarak sıralanıyor. Gerekçeler arasında sözleşme kayıpları, ekonomik koşullar, yeniden yapılanma, mağaza ve departman kapanmaları öne çıkarken; yapay zekâya geçiş ve tarifeler ilk kez bu ölçekte doğrudan nedenler arasında yer alıyor.

Bu genel çerçevenin altını dolduran gelişmeler, şirket bazında daha net okunuyor.

Amazon: Kurumsal yapı sadeleşiyor
Amazon, 28 Ocak’ta dünya genelinde yaklaşık 16 bin çalışanı kapsayan yeni bir işten çıkarma kararı aldı. Şirketin İnsan Deneyimi ve Teknolojiden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Beth Galetti, çalışanlara gönderilen notta kararın temel gerekçesini yönetim katmanlarının azaltılması, bireysel sorumlulukların artırılması ve karar alma süreçlerini yavaşlatan bürokrasinin kaldırılması olarak açıkladı. Amazon, Ekim 2025’te de 14 bin beyaz yakalı çalışanını işten çıkarmış, 2026’da yeni kesintiler olabileceğinin sinyalini vermişti.

Dow: Yapay zekâ ve otomasyon odağı
Kimyasal üretim devi Dow, 29 Ocak’ta yaklaşık 4 bin 500 kişiyi işten çıkarmayı planladığını duyurdu. Şirket açıklamasında, maliyetleri düşürmek ve verimliliği artırmak amacıyla iş süreçlerinin otomasyon ve yapay zekâ ile yeniden yapılandırılacağını belirtti. Dow örneği, sanayi tarafında da dijitalleşmenin artık doğrudan istihdam kararlarına yansıdığını gösteriyor.

Meta: Kaynaklar yapay zekâya kayıyor
Meta, 13 Ocak’ta Reality Labs biriminde çalışan yaklaşık 15 bin kişinin yüzde 10’unu işten çıkarmayı planladığını bildirdi. ABD basınına yansıyan haberlerde, bu adımın şirketin kaynaklarını metaverse ve sanal gerçeklik projelerinden, yapay zekâ destekli giyilebilir cihazlar ve mobil teknolojilere yönlendirme stratejisinin parçası olduğu vurgulandı.

Nike: Otomasyon hızlanıyor
Nike, kârlılığı artırmak ve otomasyonu hızlandırmak amacıyla 775 çalışanını işten çıkaracağını açıkladı. İşten çıkarmaların ağırlıklı olarak Tennessee ve Mississippi’deki dağıtım merkezlerini etkilemesi bekleniyor. Şirket, gelişmiş teknoloji ve otomasyon kullanımını hızlandırırken, gelecekte ihtiyaç duyulacak becerilere yatırım yapacağını belirtiyor.

Verizon: Operasyonlar basitleştiriliyor
Telekomünikasyon devi Verizon, geçen yıl kasım ayında 13 binden fazla çalışanı işten çıkaracağını duyurmuştu. CEO Dan Schulman, çalışanlara gönderdiği mektupta şirketin değişmesi ve operasyonlarını sadeleştirmesi gerektiğini, mevcut mali yapının müşteri değer teklifine yatırım kapasitesini sınırladığını vurguladı.

HP: Yapay zekâ ile verimlilik hedefi
HP, 25 Kasım 2025’te küresel ölçekte 4 bin ile 6 bin kişi arasında bir küçülme planladığını açıkladı. Şirket, yapay zekâ kullanımıyla müşteri memnuniyetini, ürün inovasyonunu ve verimliliği artırmaya yönelik kapsamlı bir dönüşüm programı başlattığını; bu süreçte çalışan sayısının azaltılacağını bildirdi.

UPS: Ağ genelinde otomasyon
United Parcel Service (UPS), 27 Ocak’ta bu yıl çalışan sayısını 30 bine kadar azaltmayı planladığını duyurdu. CFO Brian Dykes, yılın ilk yarısında yaklaşık 24 binanın kapatılması ve tüm ağ genelinde otomasyon uygulamalarının maliyetleri düşürmeye yönelik önlemler arasında yer aldığını aktardı. UPS, 2025’in üçüncü çeyreğinde de yaklaşık 48 bin kişiyi işten çıkardığını açıklamıştı.

BSEkonomi perspektifinden bakıldığında, ABD’deki bu işten çıkarma dalgası klasik bir ekonomik yavaşlamadan çok, beyaz yakalı işlerin yapay zekâ ve otomasyonla yeniden tanımlandığı bir döneme işaret ediyor. Büyük şirketler kârlılıklarını korurken insan kaynağını daraltıyor; istihdam artışı ise daha sınırlı, daha teknik ve daha seçici alanlara kayıyor. Bu eğilim, önümüzdeki aylarda hem Fed’in istihdam değerlendirmelerinde hem de piyasa fiyatlamalarında belirleyici olmaya devam edecek.