veri sonrası ilk tepki altın lehine olsa bile, petrol kaynaklı enflasyon baskısı nedeniyle “Fed hemen güvercinleşiyor” sonucuna varmak için henüz erken. Dr. Artunç Kocabalkan Altında son günlerde yaşa...
veri sonrası ilk tepki altın lehine olsa bile, petrol kaynaklı enflasyon baskısı nedeniyle “Fed hemen güvercinleşiyor” sonucuna varmak için henüz erken.
Dr. Artunç Kocabalkan
Altında son günlerde yaşanan sert satışın ardından piyasanın aradığı ilk karşı argüman ABD’den gelen makro veriler olabilir.
Çünkü altının son düşüşünü sadece “kâr satışı” olarak okumak eksik kalıyor.
Son haftalarda piyasanın önündeki denklem oldukça açıktı:
Petrol yükseliyor → enflasyon riski artıyor → Fed daha şahin fiyatlanıyor → ABD tahvil faizleri yükseliyor → dolar güçleniyor → faiz getirisi olmayan altın baskı altında kalıyor.
Şimdi ABD işgücü piyasasından gelen sinyaller bu zincirin en azından bir bölümünü sorgulatmaya başladı.
Ve burada özellikle JOLTS verisi kritik.
JOLTS neden bu kadar önemli?
JOLTS — Job Openings and Labor Turnover Survey — ABD ekonomisindeki açık iş pozisyonlarını, işe alımları, işten ayrılmaları ve işgücü piyasasındaki hareketliliği ölçüyor.
Bu nedenle yalnızca bir istihdam göstergesi değil.
Fed açısından ekonomideki işgücü talebinin sıcaklığını gösteren önemli göstergelerden biri.
BLS verilerine göre Temmuz ayında ABD’deki açık iş sayısı yaklaşık 7,27 milyon seviyesindeydi. İşe alımlar yaklaşık 5,1 milyon seviyesinde kalırken, gönüllü işten ayrılmalar yaklaşık 3,1 milyon düzeyindeydi. (Bureau of Labor Statistics)
Daha uzun perspektiften bakıldığında ise tablo daha dikkat çekici.
ABD’deki açık iş sayısı Mart 2022’de yaklaşık 12,3 milyonla tarihi zirveye çıkmıştı. O tarihten sonra açık iş talebinde belirgin bir normalleşme yaşandı. (Bureau of Labor Statistics)
Dolayısıyla JOLTS’taki zayıflama tek başına resesyon demek değil.
Fakat şu anki piyasa koşullarında başka bir anlam taşıyor:
ABD ekonomisi, yükselen faizlere rağmen gerçekten hâlâ Fed’in yeniden faiz artırmasını gerektirecek kadar güçlü mü?
Piyasaların önündeki soru bu.
Çünkü birkaç gün önce hikâye tamamen tersiydi
Altının son sert düşüşünün arkasında ABD tahvil piyasasında yaşanan olağanüstü hareket vardı.
28 Eylül’de ABD 10 yıllık tahvil faizi %5,25 civarına kadar yükseldi ve 2007’den bu yana görülmeyen seviyeleri test etti.
30 yıllık tahvil faizi ise yaklaşık %5,57 seviyesine çıktı.
İki yıllık ABD tahvil faizi %4,94 civarına yükselirken, yalnızca eylül ayındaki artışı 50 baz puanı aştı. (Investing.com South Africa)
Bunun altına maliyeti ağır oldu.
Spot altın pazartesi günü yaklaşık %4 gerileyerek 4.111 dolar civarına kadar düştü ve Ağustos başından bu yana en düşük seviyesini gördü. (Investing.com)
Salı sabahı ise 4.130 dolar civarında tutunmaya çalışıyordu. (Business Recorder)
Bu hareket bize önemli bir şeyi hatırlatıyor:
Altının en büyük rakibi yalnızca dolar değildir.
Reel faizdir.
ABD tahvilleri yeniden yüksek nominal ve reel getiri sunmaya başladığında, faiz ödemeyen altının fırsat maliyeti yükselir.
Bu nedenle altının bundan sonraki yönünü anlamak isteyen yatırımcının yalnızca XAU/USD grafiğine değil;
ABD 2 yıllık faizi + ABD 10 yıllık faizi + DXY
üçlüsüne birlikte bakması gerekiyor.
JOLTS bu denklemi nasıl değiştirebilir?
İşgücü piyasasında belirgin bir soğuma görülmesi halinde piyasanın Fed beklentisi değişebilir.
Mekanizma şöyle çalışır:
Zayıf istihdam talebi
↓
ABD büyümesine ilişkin beklentilerin yumuşaması
↓
Fed’in ilave sıkılaşma ihtimalinin azalması
↓
Kısa vadeli ABD tahvil faizlerinin gerilemesi
↓
Doların faiz avantajının azalması
↓
DXY’de baskı
↓
Altında toparlanma
Bu nedenle veri sonrasında ilk etapta dolarda satış ve altında yukarı tepki görülmesi ekonomik olarak tutarlı bir piyasa reaksiyonu olur.
Ancak burada çok önemli bir sorun var.
Fed’in önünde artık yalnızca işgücü piyasası yok
Bugünkü piyasa, birkaç yıl önce alıştığımız “zayıf istihdam = Fed faiz indirir” denkleminden daha karmaşık.
Çünkü enerji şoku devrede.
Brent petrol 29 Eylül’de 104–105 dolar civarında işlem görürken gün içinde yaklaşık 108 doları gördü. (Reuters)
Yüksek petrol fiyatı Fed açısından son derece rahatsız edici.
Çünkü petrol:
ulaşım maliyetlerini,
üretim maliyetlerini,
lojistiği,
tüketici enflasyonunu
ve en önemlisi enflasyon beklentilerini yukarı çekebilir.
Fed Yönetim Kurulu üyesi Lisa Cook da 28 Eylül’deki konuşmasında toplam enflasyonun Ağustos’a kadar olan 12 aylık dönemde yaklaşık %3,8, çekirdek enflasyonun ise yaklaşık %3,4 olduğunu belirterek enerji fiyatları ve Orta Doğu kaynaklı tedarik zinciri bozulmalarının önümüzdeki aylarda enflasyon üzerinde ilave baskı yaratabileceğini söyledi. (Federal Reserve)
Bu nedenle Fed’in karşı karşıya olduğu denklem giderek zorlaşıyor:
İşgücü piyasası soğurken enflasyon yeniden hızlanabilir.
Merkez bankalarının en sevmediği kombinasyonlardan biri budur.
Piyasa dün Fed’den faiz indirimi değil, faiz artışı fiyatlıyordu
Burada perspektifi kaybetmemek gerekiyor.
Reuters’ın 29 Eylül tarihli piyasa değerlendirmesine göre piyasalar Fed’in ekim sonunda faiz artırma ihtimalini %70’in üzerinde fiyatlıyordu. ABD iki yıllık tahvil faizi de %5 seviyesine yaklaşıyordu. (Reuters)
Yani birkaç zayıf veriyle piyasanın bir anda “Fed faiz indirecek” rejimine geçtiğini söylemek için henüz çok erken.
Daha doğru soru şu:
Piyasa Fed’in bundan sonra yapacağı faiz artışlarının sayısını azaltmaya başlayacak mı?
Altın açısından ilk pozitif kırılma burada oluşabilir.
Fed’in güvercinleşmesi için mutlaka faiz indirimine geçmesi gerekmiyor.
Piyasanın örneğin:
“iki faiz artışı daha”
beklentisinden
“belki yalnızca bir faiz artışı”
beklentisine geçmesi bile kısa vadeli ABD tahvil faizlerinde aşağı yönlü hareket yaratabilir.
Bu da altın için yeterli bir katalizör olabilir.
Dolar neden kritik?
29 Eylül sabahında dolar endeksi yaklaşık 101,5 seviyesine yükselmişti.
Reuters’a göre güçlü ABD ekonomisi, yüksek petrol fiyatları ve Fed’in daha şahin fiyatlanması doların yeniden güç kazanmasına neden olmuş durumda. (Reuters)
Morgan Stanley de dolar görüşünü değiştirdi ve ABD dolarının 2026 sonuna ve 2027’ye doğru daha güçlü seyretmesini beklediğini açıkladı. Bankanın temel gerekçeleri arasında ABD ile diğer ekonomiler arasındaki faiz farkları, güçlü ABD büyümesi ve Avrupa’daki risk primi bulunuyor. (Reuters)
Dolayısıyla altında kalıcı yükseliş için yalnızca JOLTS’un zayıf gelmesi yeterli olmayabilir.
Ben üç teyit ararım:
1. ABD 2 yıllık tahvil faizi düşüyor mu?
Fed beklentilerindeki değişimi en hızlı burada görürüz.
2. DXY aşağı dönüyor mu?
Faiz hareketinin döviz piyasasına geçtiğini gösterir.
3. ABD 10 yıllık faizi %5’in üzerinde kalıcı olabiliyor mu?
Altının fırsat maliyeti açısından kritik eşik burada.
Üçünün birlikte hareket etmesi halinde altındaki tepkinin basit bir “short covering” hareketinden daha fazlasına dönüşme ihtimali yükselir.
Altın için iki farklı senaryo var
Senaryo 1 — JOLTS yalnızca geçici bir rahatlama yaratıyor
ABD verileri bir miktar zayıflar fakat petrol 100 doların üzerinde kalır.
PCE güçlü gelir.
Tarım dışı istihdam dirençli kalır.
Ücret artışları yüksek seyreder.
Bu durumda Fed’in şahin duruşu fazla değişmez.
ABD tahvil faizleri yeniden yükselir.
DXY güçlü kalır.
Altındaki yükselişler tepki hareketi olarak kalabilir.
Senaryo 2 — İşgücü piyasasındaki soğuma diğer verilere yayılıyor
JOLTS’un ardından istihdam, ücretler ve tüketim verilerinde de zayıflama görürsek piyasa Fed’in yeni faiz artışlarını sorgulamaya başlar.
İki yıllık tahvil faizi aşağı gelir.
10 yıllık faiz %5’in altına doğru çekilir.
DXY zayıflar.
Bu kombinasyon altın için çok daha güçlü olur.
Özellikle son sert satışın ardından pozisyonların temizlenmiş olması, faizlerde anlamlı bir geri çekilme halinde altının hareketini hızlandırabilir.
Şimdi asıl sınav PCE ve tarım dışı istihdam
Bu nedenle JOLTS’u tek başına değerlendirmemek gerekiyor.
Piyasanın önünde iki büyük test daha var:
ABD PCE enflasyonu ve tarım dışı istihdam.
Reuters’ın aktardığı piyasa görünümünde de bu iki veri Fed’in bir sonraki adımı açısından haftanın temel göstergeleri olarak öne çıkıyor. (Reuters)
PCE yüksek kalırsa JOLTS’un altına sağladığı destek sınırlı kalabilir.
Ama JOLTS’taki yumuşamayı daha zayıf istihdam verileri takip eder ve aynı anda enflasyonda yukarı yönlü yeni bir sürpriz görülmezse piyasa çok hızlı biçimde Fed fiyatlamasını değiştirebilir.
Ve o zaman hareket yalnızca altında yaşanmaz.
Nasdaq rahatlar.
ABD tahvil faizleri geriler.
Dolar güç kaybeder.
Gelişmekte olan ülke para birimleri nefes alır.
Bitcoin ve diğer uzun duration/risk varlıkları da destek bulabilir.
Altında bundan sonra neyi izleyeceğim?
Benim açımdan altının hikâyesi şu anda yalnızca altın grafiğinde değil.
Petrol → enflasyon → Fed → ABD 2 yıllık → DXY → altın
zincirinde.
Petrol 100 doların üzerinde kaldığı sürece Fed’in işi kolay değil.
Ama işgücü piyasasında soğuma hızlanırsa Fed’in de hareket alanı daralacak.
İşte JOLTS’un önemi burada.
Bir veri altının bütün hikâyesini değiştirmez.
Ama piyasanın birkaç gündür kurduğu;
“petrol yüksek → enflasyon yüksek → Fed daha şahin → faizler daha yüksek → dolar daha güçlü → altın daha düşük”
zincirinin ilk halkalarından birini kırabilir.
Bu nedenle önümüzdeki birkaç seansta altının fiyatından önce ABD iki yıllık tahvil faizine ve DXY’a bakacağım.
Eğer ikisi birlikte aşağı gelmeye başlarsa, altındaki yükselişi yalnızca teknik tepki olarak değerlendirmek giderek zorlaşır.
Fakat petrol yeniden yükselir, PCE yukarı sürpriz yapar ve iki yıllık faiz %5’in üzerine yerleşirse JOLTS kaynaklı rahatlama kısa ömürlü kalabilir.
**Altında bundan sonraki büyük hareketi muhtemelen altının kendisi değil, ABD tahvil piyasası haber verecek.**Burada özellikle “Fed daha güvercin” ifadesini doğrudan faiz indirimi beklentisine bağlamadım; mevcut rejimde piyasa hâlâ ek faiz artışı ihtimalini yüksek fiyatlıyor. Bu, yazının hem finansal olarak daha sağlam hem de yarın PCE geldiğinde devam yazısına dönüştürülebilir olmasını sağlıyor. PCE sonrası altın–DXY–faiz analizini güncelle
