Trump’tan Graham Yaptırımlarına Yeşil Işık: Rus Petrolünü Alan Ülkelere %100 Tarife, İran ve Hizbullah da Pakete Eklenebilir

SEO açıklaması: Başkan Donald Trump, Lindsey Graham’ın hazırladığı Rusya yaptırım tasarısının kabul edilme ihtimalinin yüksek olduğunu açıkladı. Rus petrolünün büyük alıcılarına yüzde 100’e kadar gümrük tarifesi öngören düzenlemeye İran ve Hizbullah’ın da eklenmesi gündemde. Tasarı; Çin, Hindistan, Türkiye ve Avrupa’daki Rus enerji alıcıları açısından ciddi ticaret riski yaratabilir.

ABD Başkanı Donald Trump’ın son açıklaması, Lindsey Graham’ın öncülük ettiği Rusya yaptırım tasarısını sıradan bir Kongre girişimi olmaktan çıkararak Beyaz Saray’ın destekleyebileceği geniş kapsamlı bir ekonomik savaş aracına dönüştürüyor.

Trump, Graham’ın ölümünün ardından tasarı hakkında konuşurken kabul edilme ihtimalinin “yüksek” olduğunu belirtti; İran ve Hizbullah’ın da düzenlemeye eklenebileceğini söyledi. Trump’ın açıklamasının özü şöyleydi:

“Lindsey’nin bunu çok istediğini biliyorum. Buna İran’ı da ekleyebilirler; bu büyük bir şey olur. Hizbullah’ı da ekleyebilirler. Bunu ciddi şekilde düşünüyoruz. Lindsey’nin onuruna yapılma ihtimali yüksek.”

Trump’ın sözleri, tasarının yalnızca Rusya-Ukrayna savaşıyla sınırlı kalmayabileceğini; Rusya, İran ve Hizbullah’ı aynı yaptırım mimarisinde buluşturan çok daha geniş bir dış politika paketine dönüşebileceğini gösteriyor. Trump’ın tasarıyı imzalama ihtimalini yüksek görmesi ve Cumhuriyetçi-Demokrat senatörlerin ortak desteği, yasalaşma olasılığını belirgin biçimde artırıyor. (The Independent)

Graham Yasası ne getiriyor?

Lindsey Graham tarafından hazırlanan ilk taslakta, Rusya’dan petrol, doğal gaz, petrol ürünleri veya uranyum satın alan ülkelerden yapılan ithalata yüzde 500’e kadar tarife uygulanması öneriliyordu.

Kongre’de destek arayışı sırasında bu oran aşağı çekildi. Güncellenen düzenleme, Başkan’a Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarından yapılan ithalata yüzde 100’e kadar gümrük vergisi uygulama yetkisi veriyor.

Tasarı ayrıca;

• Rus enerji, savunma ve finans kuruluşlarına yeni yaptırımlar,
• Rusya’nın yaptırımları aşmak için kullandığı “gölge filo” tankerlerine yönelik önlemler,
• Rus petrolünün üçüncü ülkeler üzerinden satışını kolaylaştıran şirketlere ikincil yaptırımlar,
• Rus enerji gelirlerinin azaltılması amacıyla alıcı ülkelere ticari baskı

öngörüyor. İlk kez Kongre’nin tarifeleri açık biçimde jeopolitik bir yaptırım silahı olarak yetkilendirmesi söz konusu olabilir. (Reuters)

Yasa geçerse hangi ülkeler etkilenebilir?

Tasarıda her ülkenin adı tek tek sabit bir liste halinde yazılmıyor. Uygulamanın, belirli bir ölçüm döneminde Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarının tespit edilmesi üzerinden yürütülmesi bekleniyor.

Bu nedenle kesin hedef listesi, yasa yürürlüğe girdiğinde kullanılacak ithalat verilerine ve Başkan’ın uygulama kararlarına bağlı olacak.

Ancak mevcut enerji ticareti dikkate alındığında, ilk risk grubunda şu ülkeler bulunuyor:

Çin: Rus petrolünün en büyük alıcılarından biri olması ve ABD’ye yaptığı yüz milyarlarca dolarlık ihracat nedeniyle tasarının en önemli hedeflerinden biri.

Hindistan: Ukrayna savaşından sonra indirimli Rus petrolü alımlarını artırması nedeniyle Washington’un doğrudan baskı kurmak istediği başlıca ülkelerden biri.

Türkiye: Rusya’dan petrol, petrol ürünleri ve doğal gaz alan önemli ülkeler arasında. Türkiye’nin kesin biçimde ilk beşe girip girmeyeceği kullanılacak hesaplama yöntemine bağlı olsa da, ABD ile yüksek ticaret hacmi nedeniyle risk göz ardı edilemez.

Macaristan: Rus petrolüne ve doğal gazına yüksek oranda bağımlı olması ve Avrupa Birliği içindeki yaptırım tartışmalarında Moskova’ya daha yakın tutum sergilemesi nedeniyle öne çıkıyor.

Slovakya: Druzhba boru hattı üzerinden Rus petrolü almaya devam eden Avrupa ülkeleri arasında.

Veri setine göre Azerbaycan, Japonya, Fransa ve Belçika gibi ülkeler de Rus petrolü, doğal gazı veya sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatları nedeniyle değerlendirmeye girebilir. Bu nedenle “yalnızca beş ülke kesin hedef alınacak” ifadesi yerine, “en büyük beş alıcı Başkanlık tarafından belirlenecek” demek daha doğru olur. (Reuters)

Türkiye açısından kritik ayrıntı şu: Tarife Rus petrolüne uygulanmayacak. Türkiye’den ABD’ye gönderilen mallara uygulanabilecek.

Başka bir ifadeyle Türkiye Rus petrolü aldığı için cezalandırılırsa; demir-çelikten otomotive, tekstilden beyaz eşyaya kadar Türkiye’nin ABD’ye ihracatı yüzde 100’e varan ek gümrük vergisiyle karşılaşabilir. Böyle bir oran, birçok üründe ticareti fiilen durdurabilecek büyüklüktedir.

500 milyar dolarlık yeni vergi mi?

Tartışmalarda, hedef alınabilecek ülkelerin ABD’ye toplam ihracatının yaklaşık 500 milyar dolar olduğu ve yüzde 100 tarife uygulanması halinde aynı büyüklükte vergi doğabileceği ileri sürülüyor.

Ancak bu hesap teorik bir üst sınırdır.

Çünkü yüzde 100 tarife uygulanması halinde;

• ABD’nin bu ülkelerden ithalatı büyük ölçüde azalabilir,
• tedarik zincirleri başka ülkelere kayabilir,
• bazı ürünler kapsam dışı tutulabilir,
• ülkeler Rus petrolü alımını azaltarak tarifeden kaçınabilir,
• ABD’li ithalatçılar alternatif tedarikçilere yönelebilir.

Dolayısıyla tarife oranının yüzde 100 olması, ABD Hazinesi’nin otomatik olarak 500 milyar dolar gelir elde edeceği anlamına gelmez. Üstelik tarifeyi ilk aşamada yabancı ülke değil, malları ABD’ye getiren Amerikan ithalatçısı öder. Maliyet daha sonra fiyatlar aracılığıyla Amerikalı tüketicilere ve şirketlere yansıyabilir.

Bu nedenle düzenleme yalnızca Rusya’ya veya Rus petrolünü alan ülkelere yönelik bir yaptırım değildir. Aynı zamanda ABD’de enflasyon, tüketici fiyatları ve sanayi maliyetleri açısından da risk taşır.

Anayasa tartışması: Kongre yetkisini Başkan’a mı devrediyor?

ABD Anayasası’nın Birinci Maddesi, vergi ve gümrük vergisi koyma yetkisini Kongre’ye verir. Gelir artırmaya yönelik yasa tasarılarının Temsilciler Meclisi’nde başlaması gerektiğini belirten “gelir yasalarının kaynağı” hükmü de Anayasa’da yer alır.

Bu nedenle tasarı iki temel hukuk tartışması yaratıyor:

Birincisi, Kongre Başkan’a hangi ülkeye ne zaman ve hangi oranda yüzde 100’e kadar tarife uygulayacağı konusunda aşırı geniş bir takdir yetkisi veriyor mu?

İkincisi, tarife düzenlemesi gelir artırıcı bir vergi yasası sayılırsa, Senato merkezli yasama süreci Anayasa’nın Temsilciler Meclisi’nde başlama şartıyla çelişir mi?

Tasarıya yönelik eleştiriler özellikle Başkan’a verilen yetkinin süresinin, uygulanma ölçütlerinin ve Kongre denetiminin yeterince açık olmamasına yoğunlaşıyor. Demokrat Kongre üyeleri, düzenlemenin Rusya yaptırımlarının ötesine geçerek Trump’a yeni ve kapsamlı bir ticaret yetkisi kazandırabileceğini savunuyor. (Reuters)

Bununla birlikte anayasal meselenin otomatik ve tartışmasız olmadığı da belirtilmeli. Tarifeler hem gelir sağlamak hem de ticareti düzenlemek amacıyla kullanılabilir. Ayrıca Temsilciler Meclisi’nde paralel bir yaptırım tasarısının bulunması, yasama sürecindeki bazı itirazların giderilmesine imkân verebilir.

Dolayısıyla asıl sorun, Kongre’nin hiç tarife koyamaması değil; tarifenin kapsamını, hedefini ve zamanlamasını Başkan’ın neredeyse tek başına belirlemesine izin verilip verilemeyeceğidir.

Cumhuriyetçiler yeni vergilere karşı değil miydi?

Cumhuriyetçi Parti geleneksel olarak gelir vergilerinin ve kurumlar vergisinin artırılmasına karşı çıkıyor. Ancak Trump döneminde tarifeler, klasik vergi politikasından farklı biçimde “ticaret güvenliği”, “ulusal güvenlik” ve “dış politika baskısı” başlıkları altında savunuluyor.

Ekonomik sonuç açısından ise isim değişse de gerçek değişmiyor:

Tarife bir vergidir.

Vergiyi gümrükte ABD’li ithalatçı öder. İthalatçı bu maliyeti ürün fiyatlarına, üretici maliyetlerine veya tüketiciye aktarır. Bu nedenle yüzde 100 tarife, yabancı ülkeye gönderilen ücretsiz bir ceza faturası değildir; Amerikan ekonomisi üzerinde de maliyet oluşturur.

Graham tasarısındaki çelişki burada ortaya çıkıyor: Cumhuriyetçiler içeride vergi artışlarına karşı çıkarken, Başkan’a yüz milyarlarca dolarlık ithalatı kapsayabilecek yeni bir tarife yetkisi vermeye hazırlanıyor.

Tengiz ve Karachaganak çelişkisi

Tasarının en tartışmalı yönlerinden biri de Batı’nın Rus enerji altyapısına ilişkin seçici yaklaşımı.

Kazakistan’daki Tengiz ve Karachaganak sahalarında Batılı enerji şirketlerinin önemli ortaklıkları bulunuyor. Bu sahalardan üretilen petrolün büyük bölümü, Rusya topraklarından geçen boru hatları ve Rus limanları üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılıyor.

Yani Batılı şirketler Rusya üzerinden petrol ihraç ettiğinde bu akış “Kazak petrolü” ve küresel enerji güvenliğinin bir parçası kabul ediliyor.

Ancak Çin, Hindistan, Türkiye, Macaristan veya Slovakya Rus petrolü satın aldığında aynı altyapı ve enerji ticareti bir yaptırım gerekçesine dönüşebiliyor.

Buradaki temel soru şu:

Sorun gerçekten petrolün Rusya’dan geçmesi mi, yoksa Washington’un kontrolü dışında kimin satın aldığı mı?

Kazak petrolünün Rusya üzerinden taşınması ile Rus petrolünün üçüncü ülkeler tarafından satın alınması hukuken aynı işlem değildir. Ancak jeopolitik açıdan bakıldığında Rusya; boru hattı ücretleri, liman gelirleri, transit kontrolü ve enerji altyapısı üzerindeki etkisi sayesinde her iki modelden de ekonomik ve stratejik fayda sağlayabiliyor.

Dolayısıyla Washington’un yaklaşımı yalnızca Rus enerji gelirlerini kesmeye değil, küresel enerji ticaretinin yönünü ve alıcılarını belirlemeye yönelik daha geniş bir güç mücadelesi olarak okunmalı.

İran ve Hizbullah’ın eklenmesi ne anlama gelir?

Trump’ın İran ve Hizbullah’ın da tasarıya eklenebileceğini söylemesi, paketin niteliğini tamamen değiştirebilir.

Rusya’ya yönelik mevcut düzenlemenin amacı, petrol gelirlerini azaltarak Moskova’nın Ukrayna savaşını finanse etmesini zorlaştırmak.

İran’ın eklenmesi halinde ise tasarı;

• İran petrolünü satın alan ülkelere,
• İran petrolünün taşınmasına aracılık eden şirketlere,
• İran bağlantılı finans kuruluşlarına,
• Hizbullah’a finansman veya lojistik destek sağladığı iddia edilen kişi ve kuruluşlara

yönelik çok daha geniş ikincil yaptırımların kapısını açabilir.

Bu durumda Çin ve Hindistan yalnızca Rus petrolü nedeniyle değil, İran petrolü alımları nedeniyle de baskı altında kalabilir. Türkiye ise İran’la enerji ticareti, sınır ticareti, bankacılık işlemleri ve bölgesel lojistik bağlantıları bakımından daha karmaşık bir yaptırım ortamıyla karşılaşabilir.

Rusya, İran ve Hizbullah’ın aynı pakette toplanması, ekonomik yaptırımlarla askerî ve jeopolitik güvenlik politikasının iç içe geçmesi anlamına gelir.

Piyasa etkileri

Yasa kabul edilir ve Trump yetkisini kapsamlı biçimde kullanırsa ilk aşamada küresel petrol piyasasında belirsizlik artabilir.

Rus petrolünün Çin ve Hindistan’a satışının zorlaşması, arzın tamamen piyasadan çıkmasından çok daha büyük indirimlerle, farklı para birimleriyle ve yeni aracılar üzerinden satılmasına yol açabilir.

Olası sonuçlar şunlar olabilir:

• Petrol fiyatlarında risk primi artışı,
• Çin ve Hindistan ile ABD arasında yeni ticaret savaşı,
• Türkiye’nin ABD’ye ihracatında ciddi maliyet riski,
• Rus petrolünün daha karmaşık rotalara yönelmesi,
• Gölge filo faaliyetlerinin büyümesi,
• Dolar dışı ödeme sistemlerinin hız kazanması,
• ABD’de ithal ürün fiyatlarının yükselmesi,
• Avrupa Birliği içinde Macaristan ve Slovakya üzerinden yeni siyasi gerilimler.

İran’ın da pakete eklenmesi halinde Hürmüz Boğazı, Körfez petrol akışı ve Orta Doğu’daki askerî gerilim nedeniyle petrol fiyatlarındaki risk çok daha büyük hale gelir.

Sonuç: Bu yalnızca Rusya yaptırımı değil

Trump’ın açıklaması, Graham tasarısının Kongre’de sembolik bir girişim olarak kalmayabileceğini gösteriyor.

Lindsey Graham’ın anısına yasalaştırılması planlanan düzenleme, Başkan’a Rus petrolünün büyük alıcılarından yapılan ithalata yüzde 100’e kadar tarife uygulama yetkisi verebilir. İran ve Hizbullah’ın da eklenmesi halinde ortaya yalnızca Rusya’yı değil, Çin’den Hindistan’a, Türkiye’den Orta Avrupa’ya kadar geniş bir coğrafyayı etkileyen yeni bir ekonomik yaptırım düzeni çıkabilir.

Washington’un mesajı açık:

Rusya veya İran’la enerji ticareti yapan ülkeler, yalnızca enerji ilişkileri üzerinden değil, ABD pazarına erişimleri üzerinden de cezalandırılabilir.

Ancak bu yaklaşımın cevapsız bıraktığı bir soru var:

Batılı şirketlerin Tengiz ve Karachaganak petrolünü Rusya üzerinden satması küresel enerji güvenliği sayılırken, Çin’in, Hindistan’ın veya Türkiye’nin Rus petrolü alması neden yüzde 100 tarifeyle cezalandırılıyor?

Bu artık yalnızca Ukrayna savaşı veya Rus petrolü meselesi değil.

Bu, enerjiyi kimin ürettiği, kimin sattığı, kimin satın aldığı ve küresel ticaretin kurallarını kimin belirleyeceği meselesidir.

Artunç Kocabalkan tarzı X paylaşımı

🚨 Trump, Lindsey Graham’ın Rusya yaptırım tasarısının geçme ihtimalinin “yüksek” olduğunu söylüyor. İran ve Hizbullah da pakete eklenebilir.

Yasa, Rus petrolü ve gazının en büyük alıcılarından ABD’ye yapılan ithalata %100’e kadar tarife uygulanmasına izin verebilir.

Risk altındaki ülkeler:

🇨🇳 Çin
🇮🇳 Hindistan
🇹🇷 Türkiye
🇭🇺 Macaristan
🇸🇰 Slovakya

Veri dönemine göre Azerbaycan, Japonya, Fransa ve Belçika da kapsama girebilir.

Türkiye açısından mesele Rus petrolüne vergi konulması değil; Rus enerjisi aldığı gerekçesiyle Türkiye’den ABD’ye satılan mallara %100 tarife uygulanabilmesi.

Bir de şu soruyu sormak lazım:

Batılı şirketler Tengiz ve Karachaganak petrolünü Rusya üzerinden satarken sorun yok da, Çin, Hindistan ve Türkiye satın alınca mı sorun oluyor?

Cumhuriyetçiler yeni vergilere karşıydı diye biliyorduk.

Adına tarife deyince vergi olmaktan çıkmıyor.

Bu yalnızca Rusya yaptırımı değil; enerji ticaretini, ABD pazarına erişimi ve Başkan’ın yetkilerini aynı anda yeniden düzenleyen küresel bir ekonomik savaş tasarısı.

#Rusya #Trump #Türkiye #Petrol #Çin #Hindistan #İran #Yaptırım