İran-ABD gerilimindeki son gelişmeler, Hürmüz Boğazı, petrol fiyatları, askeri stratejiler ve uluslararası uzmanların değerlendirmeleri ışığında savaşın nereye evrilebileceğine dair kapsamlı analiz.
...
Financial Times, Reuters, AP, The Guardian ve Wall Street Journal’ın aktardığı bilgiler aynı noktada birleşiyor:
- ABD yeni hava saldırıları düzenledi.
- İran buna Körfez’deki Amerikan üslerini hedef alarak cevap verdi.
- Hürmüz Boğazı yeniden savaşın merkezine oturdu.
- ABD fiilen İran’a yönelik deniz ablukasını genişletmeye başladı.
İran ne yapmaya çalışıyor?
Bugünkü tabloya bakıldığında İran’ın hedefi askeri zafer değil.
Asıl amaç;
- ABD’nin savaş maliyetini yükseltmek,
- petrol fiyatlarını artırmak,
- küresel enflasyonu yeniden tetiklemek,
- Washington üzerindeki iç siyasi baskıyı artırmak.
George Friedman’ın yıllardır dile getirdiği temel tez tam olarak budur:
Büyük güçler doğrudan yenilmeyebilir; fakat maliyetleri artırılarak stratejik geri çekilmeye zorlanabilir.
İran tam da bunu deniyor.
Bu nedenle;
- üsler,
- tankerler,
- ticaret yolları,
- enerji altyapısı
öncelikli hedef haline geliyor.
ABD ne yapıyor?
Washington’ın son hamleleri artık sadece “caydırıcılık” değil.
Reuters’ın doğruladığı son gelişmeye göre ABD, İran limanlarına yönelik kapsamlı bir deniz ablukasını uygulamaya başladı. Bu, İran’ın petrol ihracatını ve deniz ticaretini ciddi biçimde baskılamayı amaçlıyor.
Financial Times’ın değerlendirmesine göre ABD’nin hedefi üç aşamalı:
- İran’ın füze kapasitesini azaltmak.
- Devrim Muhafızları’nın hareket kabiliyetini sınırlamak.
- İran ekonomisini uzun süreli baskı altında tutmak.
Hürmüz Boğazı neden bu kadar kritik?
Dünyadaki petrol ticaretinin önemli bir bölümü Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Bu nedenle İran’ın buradaki her hamlesi;
- petrol,
- LNG,
- sigorta maliyetleri,
- navlun,
- küresel enflasyon
üzerinde zincirleme etki oluşturuyor.
Guardian ve Financial Times’ın aktardığına göre taraflar artık boğazın fiilen açık mı kapalı mı olduğu konusunda bile birbirini yalanlıyor. Bu belirsizlik bile piyasalarda ciddi fiyatlama yaratıyor.
Ekonomik savaş askeri savaştan daha önemli hale geliyor
Paul Krugman uzun yıllardır jeopolitik şokların enflasyon üzerindeki ikinci tur etkilerine dikkat çekiyor.
Bugünkü tabloda da asıl risk yalnızca petrolün yükselmesi değil;
- lojistik maliyetleri,
- sigorta primleri,
- enerji fiyatları,
- merkez bankalarının faiz politikaları
üzerindeki baskının yeniden artması.
Bu nedenle savaş artık yalnızca askeri değil aynı zamanda küresel para politikası sorunu haline geliyor.
Financial Times’ın dikkat çektiği konu
Financial Times analizlerinde ortak vurgu şu:
Tarafların hiçbiri tam ölçekli bölgesel savaşı istemiyor.
Fakat her iki taraf da karşı tarafın geri adım atacağını varsayarak kontrollü tırmandırma stratejisi uyguluyor.
Tarih ise bu tip stratejilerin çoğu zaman hesaplanamayan kazalarla kontrolden çıkabildiğini gösteriyor.
Politico çevrelerinde konuşulan senaryo
Washington güvenlik çevrelerinde öne çıkan değerlendirmeler:
- İran’ın doğrudan ABD’yi yenmesi mümkün görülmüyor.
- Ancak savaşın uzaması ABD ekonomisine ve iç siyasetine zarar verebilir.
- Uzayan çatışma petrol fiyatlarını kalıcı biçimde yukarı taşıyabilir.
- Çin ve Rusya bu süreçten jeopolitik avantaj elde etmeye çalışabilir.
Bu nedenle amaç, hızlı askeri zaferden çok İran’ın uzun vadeli kapasitesini aşındırmak olarak değerlendiriliyor.
Olası 3 Senaryo
1. Kontrollü Tırmanma (En olası)
Karşılıklı sınırlı saldırılar sürer.
Petrol yüksek kalır.
Piyasalarda dalgalanma devam eder.
2. Diplomatik Dönüş
Katar, Pakistan ve bölgesel aktörlerin arabuluculuğuyla yeniden ateşkes süreci başlayabilir. Son günlerde arabuluculuk girişimleri devam ediyor.
3. Bölgesel Yayılma
En riskli senaryo.
Körfez ülkelerinin doğrudan çatışmaya çekilmesi halinde;
- petrol 100 doların üzerine çıkabilir,
- küresel enflasyon yeniden hızlanabilir,
- merkez bankalarının faiz indirimleri gecikebilir.
Piyasalar Ne İzlemeli?
- Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiği
- Brent petrol
- ABD Donanması’nın yeni konuşlanmaları
- İran’ın balistik füze kapasitesi
- Altın
- Dolar Endeksi
- ABD tahvil faizleri
- Savunma sanayi hisseleri
Sonuç
Mevcut veriler, savaşın kısa vadede tam kapsamlı kara savaşına dönüşmesinden ziyade ekonomik yıpratma, deniz yollarının kontrolü ve enerji güvenliği ekseninde ilerlediğine işaret ediyor. İran maliyet üretmeye, ABD ise İran’ın askeri ve ekonomik kapasitesini uzun süre baskılamaya çalışıyor. Ancak enerji arzı üzerindeki her yeni şok, küresel enflasyon ve finansal piyasalar açısından çatışmanın etkisini bölgesel sınırların çok ötesine taşıyor.
