Amerikan ekonomisi hâlâ Fed’in faizleri yüksek tutmasına izin verecek kadar güçlü mü, yoksa artık yavaşlama belirginleşmeye mi başladı?
Cevap ne olursa olsun, bugün volatilite yüksek olacak. Bu nedenl...
Arkadaşlar bugün piyasaların merkezinde tek bir veri var: ABD tarım dışı istihdam.
Bu veri sadece kaç kişinin işe girdiğini göstermiyor. Bugün açıklanacak rakam, Fed’in faiz patikasını, ABD tahvil faizlerini, dolar endeksini, Nasdaq’ı, altını, gümüşü, petrolü ve gelişen piyasa iştahını aynı anda etkileyebilecek güçte.
Beklenti yaklaşık 85 bin kişilik istihdam artışı. İşsizlik oranının ise %4,3 seviyesinde kalması bekleniyor. Nisan ayında ABD ekonomisi 115 bin kişilik istihdam yaratmıştı. Yani piyasa bugün çok güçlü bir veri değil, ama ekonominin hâlâ ayakta kaldığını gösterecek “yeterince dirençli” bir tablo bekliyor.
Asıl mesele şu: Piyasalar artık iyi veriyi her zaman iyi haber olarak fiyatlamıyor.
Normal şartlarda güçlü istihdam, güçlü ekonomi demektir. Ancak bugünkü piyasa rejiminde güçlü istihdam aynı zamanda “Fed faiz indirmekte acele etmeyecek” anlamına geliyor. Bu yüzden beklenti üzeri bir veri; tahvil faizlerini yukarı, doları güçlü, Nasdaq ve altın gibi faiz hassasiyeti yüksek varlıkları aşağı çekebilir.
Son günlerde gelen ara veriler bu nedenle önemliydi. ADP özel sektör istihdamı Mayıs ayında 122 bin arttı. JOLTS açık iş pozisyonları da piyasanın beklediğinden güçlü geldi. Haftalık işsizlik başvuruları yükselse de hâlâ büyük bir işten çıkarma dalgasına işaret etmiyor. Yani tablo “çok güçlü büyüme” değil; ama “Fed’i rahatlatacak kadar zayıf ekonomi” de değil.
İşte piyasa için en zor denklem tam burada başlıyor.
Çünkü Fed’in önünde iki risk var: Bir tarafta istihdam piyasası hâlâ çökmedi. Diğer tarafta enerji fiyatları, tarifeler ve jeopolitik riskler enflasyonu yukarıda tutuyor. Fed tutanaklarında da enflasyonun hâlâ hedefin üzerinde olduğu açıkça görülüyor. IMF de Fed’e temkinli ol çağrısı yapıyor. Bu nedenle bugünkü veri beklentinin üzerinde gelirse piyasa bunu “faiz indirimi öteleniyor” diye okuyacaktır.
Bu senaryoda ilk tepki tahvil faizlerinde görülür. ABD 10 yıllık tahvil faizinde yukarı hareket, özellikle yüksek çarpanlı teknoloji hisseleri için baskı yaratır. Nasdaq son dönemde çok güçlü bir yükseliş yaptı. 22.700 bölgesinden 30.000 puana yaklaşan hareketin ardından sadece 1.500-2.000 puanlık bir düzeltme bile teknik olarak şaşırtıcı olmaz.
Burada mesele panik yapmak değil, kârı korumak.
En güçlü boğa piyasalarında bile düzeltme olur. Hatta sağlıklı yükselişlerin devam edebilmesi için ara ara bu düzeltmeler gerekir. Bugün güçlü istihdam verisi gelirse Nasdaq tarafında ilk baskı teknoloji ve yapay zekâ hisselerinde görülebilir. Çünkü bu hisselerin değerlemesi uzun vadeli faizlere çok duyarlıdır.
Altın ve gümüş tarafında da benzer bir tablo var.
Güçlü istihdam verisi, güçlü dolar ve yüksek tahvil faizi demektir. Bu da kısa vadede altın ve gümüş üzerinde baskı yaratabilir. Ancak burada büyük resmi unutmamak gerekiyor. Jeopolitik risk devam ediyorsa, petrol yüksek kalıyorsa ve piyasa güvenli liman arıyorsa, altındaki düşüşler sınırlı kalabilir. Yani altın için bugünkü veri kısa vadeli yönü belirler; ama ana hikâyeyi jeopolitik ve enflasyon belirlemeye devam eder.
Petrol tarafı ise ayrı bir başlık.
Trump ne kadar diplomatik mesaj verse de piyasa artık söz değil, imzalanmış sonuç görmek istiyor. Petrol fiyatlarının yüksek kalması enflasyon baskısının devam etmesi demek. Enflasyon baskısı devam ederse Fed’in faiz indirmesi zorlaşır. Yani petrol, istihdam ve Fed politikası aynı zincirin halkaları hâline gelmiş durumda.
Bugünkü veri beklentinin altında gelirse tablo değişir.
85 binin belirgin altında, özellikle 50-60 bin bandına yakın bir veri gelirse piyasa bunu “ekonomi yavaşlıyor” diye okuyabilir. İlk anda tahvil faizleri düşer, dolar zayıflar, altın ve gümüş destek bulur. Nasdaq tarafında da faiz indirimi beklentisiyle yukarı tepki görülebilir. Ancak burada da dikkatli olmak gerekir. Çok zayıf veri, bir noktadan sonra “faiz indirimi iyi haber” değil, “ekonomi bozuluyor” endişesine dönüşür.
Yani bugünkü veride piyasa için en ideal senaryo ne çok güçlü ne çok zayıf bir rakamdır.
85-100 bin arası, işsizliğin %4,3’te kaldığı, ücret artışlarının kontrolden çıkmadığı bir tablo piyasalar için en dengeli senaryo olur. Bu durumda Fed acele etmez ama piyasa da sert bir resesyon korkusu fiyatlamaz.
Borsa İstanbul açısından da bu veri önemli.
Çünkü BIST artık sadece içerideki haber akışıyla hareket etmiyor. ABD tahvil faizi, dolar endeksi, petrol ve küresel risk iştahı Borsa İstanbul’u da etkiliyor. ABD verisi güçlü gelir, dolar ve faiz yukarı giderse gelişen piyasalara para girişi zorlaşır. Bu da BIST tarafında zaten zayıf olan risk iştahını daha da sınırlayabilir.
Burada yatırımcının bakması gereken şey sadece endeksin TL bazında ne yaptığı değil. Dolar bazında getiri asıl performansı gösterir. Endeks yerinde sayarken kur yükseliyorsa, yatırımcı kâğıt üzerinde para kazanıyor gibi görünse bile satın alma gücü kaybedebilir.
Bugün için strateji net:
Veri öncesi aşırı kaldıraçtan uzak durmak gerekir. Veri sonrası ilk mumlara göre değil, tahvil faizi ve doların yönüne göre karar vermek daha sağlıklı olur. Nasdaq’ta güçlü veri sonrası geri çekilmeler fırsat olabilir ama acele edilmemeli. Altın ve gümüşte destek bölgeleri izlenmeli. Petrol yüksek kalmaya devam ederse Fed’in işi zorlaşır ve bu da piyasa üzerinde baskı yaratır.
Özetle bugün açıklanacak tarım dışı istihdam verisi sıradan bir makro veri değil.
Bu veri piyasaya şunu söyleyecek:
Amerikan ekonomisi hâlâ Fed’in faizleri yüksek tutmasına izin verecek kadar güçlü mü, yoksa artık yavaşlama belirginleşmeye mi başladı?
Cevap ne olursa olsun, bugün volatilite yüksek olacak. Bu nedenle piyasaya veri öncesi heyecanla değil, veri sonrası disiplinle bakmak gerekiyor.
Fırsat olacak. Ama fırsat, ilk hareketin içinde değil; doğru okunan ikinci harekette olacak.
Bugünkü tarım dışı istihdam verisini önemli kılan yalnızca açıklanacak rakam değil.
Aslında Wall Street’in son birkaç haftadır tartıştığı konu çok daha büyük.
Soru şu:
Amerikan ekonomisi yavaşlıyor mu, yoksa sadece normalleşiyor mu?
Reuters’ın bugün yayımladığı analizlerde ekonomistlerin büyük bölümü Mayıs ayında yaklaşık 85 bin kişilik istihdam artışı bekliyor. İşsizlik oranının ise %4,3 seviyesinde kalacağı öngörülüyor. Ancak Reuters’ın görüştüğü ekonomistler arasında tahmin aralığının 50 bin ile 125 bin arasında değişmesi bile piyasanın ne kadar kararsız olduğunu gösteriyor.
Financial Times çevrelerinde son dönemde öne çıkan görüş ise ABD iş gücü piyasasının artık “sıcak değil ama hâlâ güçlü” olduğu yönünde.
Özellikle JOLTS açık iş pozisyonları verisi ve ADP özel sektör istihdam rakamları sonrasında birçok yatırım bankası istihdam piyasasının geçen yılki kadar güçlü olmasa da Fed’i faiz indirimine zorlayacak kadar zayıflamadığını düşünüyor.
Goldman Sachs cephesinde dikkat çekici bir ayrışma var.
Banka uzun vadeli görünümde Amerikan ekonomisinin büyümeye devam edeceğini düşünürken, kısa vadede istihdam artış hızının yavaşladığını savunuyor. Goldman’ın bazı ekonomistleri bugün açıklanacak veri için piyasa beklentisinin altında, yaklaşık 60 bin kişilik bir istihdam artışı öngörüyor. Bu tahmin gerçekleşirse Fed’in faiz indirimleri yeniden masaya gelebilir. Ancak banka aynı zamanda ABD ekonomisinin resesyona girdiğine dair bir tablo da görmüyor.
Bank of America ise daha şahin tarafta yer alıyor.
BofA araştırma ekibi son dönemde enerji fiyatları, jeopolitik riskler ve enflasyon baskıları nedeniyle Fed’in 2026 boyunca beklenenden daha uzun süre sıkı kalabileceğini savunuyor. Hatta bazı senaryolarda faiz indirimlerinin 2027’ye kadar ötelenebileceği görüşü dile getiriliyor.
Bu noktada Ray Dalio’nun son açıklamaları ayrıca dikkat çekiyor.
Bridgewater kurucusu Dalio, CNBC röportajında ABD ekonomisinin giderek “stagflasyon benzeri” bir döneme yaklaştığını söyledi. Yani büyümenin yavaşladığı ancak enflasyonun kalıcı kaldığı bir dönem.
Dalio’ya göre böyle bir ortamda Fed’in işi her zamankinden daha zor.
Çünkü faiz indirirse enflasyonu yeniden canlandırma riski var.
Faizleri yüksek tutarsa büyüme ve istihdam üzerinde baskı oluşturabilir.
Bu nedenle güçlü bir tarım dışı istihdam verisi Dalio’nun tarif ettiği senaryoda Fed’in elini rahatlatırken; zayıf bir veri piyasalarda “ekonomik yavaşlama” tartışmalarını yeniden gündeme taşıyabilir.
IMF tarafında da benzer bir yaklaşım görüyoruz.
Uluslararası Para Fonu son açıklamalarında petrol fiyatlarındaki yükseliş, enerji kaynaklı enflasyon baskısı ve ticaret tarifelerinin fiyatlara yansıması nedeniyle Fed’in temkinli davranması gerektiğini vurguladı.
Özellikle İran kaynaklı enerji risklerinin yeniden gündeme geldiği bir dönemde Fed’in yalnızca istihdam verisine bakarak karar veremeyeceği belirtiliyor.
Aslında bugün piyasaların vereceği ilk tepkiyi anlamak için çok basit bir denklem var:
85 binin üzerinde veri = daha güçlü dolar, daha yüksek tahvil faizi, Nasdaq ve altın üzerinde kısa vadeli baskı.
85 binin altında veri = faiz indirimi beklentilerinin güçlenmesi, doların zayıflaması, altın ve teknoloji hisselerinde ilk etapta rahatlama.
Ancak son aylarda gördüğümüz gibi piyasa artık yalnızca manşet rakama bakmıyor.
Ücret artışları, iş gücüne katılım oranı, işsizlik oranı ve önceki ay revizyonları da en az manşet veri kadar önemli hale gelmiş durumda.
Wall Street’in bugün aradığı şey aslında mükemmel bir veri.
Ne çok güçlü.
Ne çok zayıf.
Fed’i köşeye sıkıştırmayacak kadar dengeli bir veri.
Çünkü şu an piyasalardaki en büyük korku resesyon değil.
En büyük korku, büyümenin yavaşladığı ama enflasyonun yüksek kaldığı bir “stagflasyon” senaryosu.
İşte bugün açıklanacak tarım dışı istihdam rakamı, yılın geri kalanında Fed’in hangi yöne gideceğine dair en önemli ipuçlarından biri olacak.
