Çin ekonomisinin boğaz noktasındaki baskı artarken, Şi karşı hamleye hazırlanıyor Analysis: US blockade of Hormuz casts shadow over Trump’s China visitAs pressures mount on Chinese economy’...
Çin ekonomisinin boğaz noktasındaki baskı artarken, Şi karşı hamleye hazırlanıyor
Analysis: US blockade of Hormuz casts shadow over Trump’s China visit
As pressures mount on Chinese economy’s choke point, Xi poised for counteroffensive
Küresel sistem bir kez daha dar bir boğazdan geçiyor; bu kez hem gerçek hem metaforik anlamda. “US blockade of Hormuz casts shadow over Trump’s China visit” ifadesi yalnızca diplomatik bir gerilimi değil, aynı zamanda küresel güç dengesinin yeniden yazıldığı bir kırılma anını tanımlıyor. Hürmüz Boğazı’na yönelik ABD hamlesi, enerji akışını kontrol etmenin ötesinde, Çin ekonomisinin en kırılgan noktasına doğrudan bir baskı anlamına geliyor.
Çerçeve basit ama sonuçları ağır: dünya petrol arzının yaklaşık %20’si bu dar geçitten geçiyor ve bu hattın kesintiye uğraması modern ekonominin sinir sistemine müdahale etmekle eşdeğer (UN Trade and Development (UNCTAD)). 2026 kriziyle birlikte günlük yaklaşık 10 milyon varillik akışın ciddi şekilde sekteye uğraması, enerji fiyatlarını hızla 100 dolar bandına taşırken küresel enflasyon riskini yeniden canlandırdı (Reuters). Bu yalnızca bir fiyat şoku değil; aynı zamanda büyüme, ticaret ve finansal istikrar üzerinde zincirleme etkiler yaratabilecek bir arz şoku.
Bu noktada Çin’in pozisyonu kritik hale geliyor. Pekin’in petrol ithalatının büyük bölümü deniz yoluyla ve özellikle Malakka Boğazı üzerinden geçiyor; bu da Hürmüz’de başlayan bir krizin doğrudan Çin ekonomisinin enerji güvenliğini tehdit etmesi anlamına geliyor. Nitekim Çin’in petrol ithalatının yaklaşık %75’inin Malakka hattına bağımlı olduğu hesaplanıyor (Reuters). Bu nedenle Hürmüz’deki her sıkışma, aslında Çin’in “boğazlar üzerinden çevrelenmesi” riskini yeniden gündeme getiriyor.
Veri tarafı bu gerilimin tek taraflı olmadığını gösteriyor. Çin, 2025 boyunca agresif şekilde stok biriktirerek yaklaşık 1,4 milyar varillik rezerv oluşturdu (Axios). Bu, klasik bir enerji güvenliği hamlesinden daha fazlası: Pekin’in uzun süredir beklediği bir “kriz senaryosuna hazırlık”. Aynı dönemde İran’ın ihracatını artırarak ve alternatif yollar geliştirerek blokajı aşmaya çalışması, sistemin tamamen kilitlenmesini engelliyor ama maliyetleri yükseltiyor (The Wall Street Journal).
Analiz burada daha derin bir noktaya evriliyor. ABD’nin Hürmüz’de yürüttüğü askeri operasyon, yalnızca İran’a yönelik bir baskı değil; aynı zamanda Çin’e verilen dolaylı bir mesaj: enerji akışını kontrol eden güç, küresel ekonomiyi de yönlendirir. Ancak bu strateji tersine de dönebilir. Çünkü Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda ve blokaj doğrudan Pekin’i hedef almasa bile sonuçları itibarıyla Çin ekonomisini sıkıştırıyor (TIME).
Tam bu noktada kritik bir soru ortaya çıkıyor: ABD’nin İran cephesinde harcadığı askeri ve siyasi kapasite, Asya-Pasifik’teki caydırıcılığını zayıflatıyor mu?
Bu sorunun cevabı, Tayvan üzerinden okunmalı. ABD, Orta Doğu’da yoğunlaşırken iki temel riskle karşı karşıya kalıyor: birincisi mühimmat ve lojistik kapasitenin bölünmesi, ikincisi siyasi odak kaybı. Modern savaşlarda mühimmat tüketimi beklenenden çok daha hızlı gerçekleşiyor ve uzun süreli operasyonlar stratejik öncelikleri zorunlu olarak yeniden sıralıyor. Bu durum, Çin açısından bir “zaman penceresi” yaratabilir.
Ancak burada basit bir “ABD meşgul, Çin Tayvan’ı alır” denklemi kurmak yüzeysel olur. Çünkü Tayvan meselesi yalnızca askeri değil, aynı zamanda finansal ve teknolojik bir denge sorunu. ABD’nin doğrudan müdahil olmasa bile, finansal yaptırımlar ve teknoloji ambargosu üzerinden Çin’e ciddi maliyetler yükleme kapasitesi devam ediyor. Dolayısıyla Çin’in olası bir hamlesi, hızlı bir askeri kazanım ile uzun vadeli ekonomik kayıp arasında bir tercih anlamına gelir.
Buna rağmen mevcut tablo, Çin’in stratejik sabrının arttığını gösteriyor. Hürmüz krizi, Pekin’e üç önemli ders veriyor: enerji bağımlılığı azaltılmalı, alternatif tedarik hatları hızlandırılmalı ve kriz anlarında ABD’nin küresel kapasitesi test edilebilir. Bu nedenle Çin’in kısa vadede Tayvan’a doğrudan askeri müdahale yerine, gri alan stratejilerini (ekonomik baskı, deniz ablukası, siyasi izolasyon) artırması daha olası bir senaryo olarak öne çıkıyor.
Senaryolar netleşiyor. Birinci senaryo: Hürmüz’de kontrollü bir normalleşme ve petrol fiyatlarının 80–90 dolar bandına geri çekilmesi; bu durumda piyasa mevcut iyimserliği sürdürür. İkinci senaryo: kısmi blokajın kalıcı hale gelmesi ve küresel arzın %5–10 daralması; bu, enflasyonu yeniden tetikler ve büyümeyi aşağı çeker. Üçüncü ve en kritik senaryo ise krizlerin birleşmesi: Orta Doğu’da enerji şoku devam ederken Asya’da Tayvan geriliminin artması. Bu durumda küresel sistem aynı anda iki cephede stres testine girer.
Sonuç nettir: Hürmüz Boğazı bugün yalnızca petrolün geçtiği bir hat değil, küresel güç dengesinin daraldığı bir geçittir. ABD bu hattı kontrol ederek Çin’i sıkıştırmayı hedefliyor; Çin ise bu baskıyı uzun vadeli bir stratejik yeniden yapılanma fırsatına çevirmeye çalışıyor. Tayvan meselesi ise bu büyük oyunun en kritik ama en son hamlesi olmaya devam ediyor. Çünkü tarih, büyük güçlerin en tehlikeli kararları genellikle doğrudan baskı altında değil, baskının yarattığı fırsat algısı içinde aldığını gösterir.
