Petrol, TCMB’ye Rezerv Yaktırıyor? PPK Ne Yapacak ?

• Ortadoğu’daki savaş petrol fiyatlarını yukarı iterken Türkiye’nin enerji faturası büyüyor ve döviz rezervleri üzerindeki baskı artıyor.
• TCMB kur oynaklığını sınırlamak için rezerv kullanırken aynı zamanda tahvil alım programını hızlandırdı.
• Piyasada temel soru şu: Merkez Bankası faiz silahını mı kullanacak, yoksa rezerv ve tahvil alımlarıyla zaman mı kazanacak?

Ortadoğu’daki savaşın enerji fiyatlarını yukarı itmesi Türkiye ekonomisi için tanıdık bir kırılganlığı yeniden gündeme taşıdı. Petrol fiyatlarının hızla yükseldiği her dönemde olduğu gibi bu kez de ilk baskı cari denge ve döviz rezervleri üzerinde görülüyor. Enerji ithalatının büyük ölçüde dövizle yapılması, petrol fiyatındaki her artışı doğrudan dolar talebine dönüştürüyor. Bu da kur üzerinde yeni bir baskı yaratıyor.

Bundan farklı olarak Türkiye’nin cari işlemler dengesi Aralık ayında 7,25 milyar dolar açık verdi. Bu veri son sekiz ayın en yüksek cari açığı olarak kaydedildi.Enerji ve altın ithalatındaki artış cari dengedeki bozulmada belirleyici oldu.

Türkiye açısından mesele yalnızca petrol fiyatının yükselmesi değil. Sorun, bu yükselişin jeopolitik bir şoktan kaynaklanması. Hürmüz Boğazı çevresinde tanker saldırıları ve bölgedeki askeri hareketlilik enerji piyasasında risk primini hızla yukarı çekiyor. Eğer bu risk primi kalıcı hale gelirse petrol fiyatları yalnızca kısa süreli bir sıçrama yapmakla kalmayacak, aynı zamanda küresel enerji fiyatlarını uzun süre yüksek tutabilecek yeni bir rejime girebilir.

Tam da bu noktada Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın rezerv politikası yeniden tartışma konusu oluyor. Kur üzerinde oluşan baskı dönemlerinde Merkez Bankası’nın piyasaya döviz vererek oynaklığı sınırlamaya çalıştığı biliniyor. Ancak enerji fiyatlarının yükseldiği dönemlerde bu stratejinin maliyeti hızla büyüyor. Çünkü petrol ithalatı arttıkça sistemdeki döviz talebi yapısal şekilde genişliyor.

Bu nedenle piyasada son günlerde sıkça dile getirilen ifade şu: “Petrol TCMB’ye rezerv yaktırıyor.” Enerji fiyatları yükseldikçe Türkiye’nin ithalat faturası artıyor, bu da hem cari açık beklentilerini bozuyor hem de kur üzerinde yeni bir baskı yaratıyor. Merkez Bankası kurdaki ani sıçramaları sınırlamak için devreye girdiğinde ise rezervler hızla eriyebiliyor.

Ancak son dönemde TCMB yalnızca rezerv tarafında değil, tahvil piyasasında da aktif bir rol üstlenmiş durumda. Yılbaşında görece yavaş bir tahvil alım programı başlatan Merkez Bankası, Mart ayında yaşanan finansal dalgalanmanın ardından bu programın hızını belirgin şekilde artırdı.

Grafikte de görüldüğü gibi, yılın başında günlük tahvil alımları yaklaşık 5 milyar TL civarında ilerlerken Mart krizi sonrası bu rakam 20 milyar TL seviyesine kadar çıkarıldı. Amaç, tahvil piyasasında oluşabilecek sert satışları ve faizlerdeki ani yükselişi sınırlamak.

Bu alımların etkisi özellikle devlet iç borçlanma senedi piyasasında hissediliyor. Tahvil faizlerindeki oynaklığın kontrol altında tutulması, bankacılık sistemi ve finansal piyasalar açısından kritik görülüyor. Bugün yapılan alımlarla birlikte TCMB’nin tahvil portföyünün 400 milyar TL seviyesini aşması bekleniyor.

Başlangıçta yıl sonu için belirlenen hedef yaklaşık 450 milyar TL civarındaydı. Ancak son haftalarda hızlanan alım temposu, bu hedefin yıl içinde yukarı revize edilme ihtimalini de gündeme getiriyor.

Bu tablo Merkez Bankası’nın aslında iki cephede birden mücadele verdiğini gösteriyor. Bir yanda kur ve döviz piyasası tarafında rezerv kullanımıyla oynaklığı sınırlama çabası var. Diğer yanda ise tahvil piyasasında alım programlarıyla faiz hareketlerinin kontrol altına alınması hedefleniyor.

Şimdi gözler Para Politikası Kurulu’nun vereceği karara çevrilmiş durumda. PPK’nın önünde üçlü bir politika denklemi bulunuyor: faiz, rezerv ve tahvil alımları.

Birinci seçenek, kur üzerindeki baskıyı sınırlamak için faiz politikasını kullanmak. Faiz artırımı ya da daha sıkı bir parasal duruş, TL varlıkların cazibesini artırarak döviz talebini sınırlayabilir. Ancak bunun ekonomik büyüme üzerindeki maliyeti yüksek olabilir.

İkinci seçenek rezerv yönetimiyle zaman kazanmak. Yani Merkez Bankası’nın kurdaki hareketleri döviz satışlarıyla sınırlaması ve para politikasında daha temkinli bir yaklaşım izlemesi. Ancak enerji fiyatlarının yüksek kaldığı bir senaryoda bu stratejinin sürdürülebilirliği sınırlı.

Üçüncü ve son araç ise tahvil piyasasına müdahale. Merkez Bankası’nın son haftalarda hızlandırdığı tahvil alım programı, finansal sistemdeki faiz baskısını sınırlayarak piyasada geçici bir denge sağlamayı amaçlıyor.

Burada kritik değişken petrol fiyatının hangi seviyede dengeleneceği. Eğer petrol fiyatı kısa süreli bir jeopolitik sıçramadan sonra geri çekilirse TCMB’nin rezerv ve tahvil stratejisi zaman kazandırabilir. Fakat fiyatlar uzun süre yüksek kalırsa Türkiye ekonomisi enflasyon, cari açık ve kur baskısı üçgeninde yeniden zor bir denkleme girebilir.

Bu nedenle piyasalarda PPK toplantısı yalnızca bir faiz kararı olarak görülmüyor. Asıl soru şu: TCMB enerji şokuna karşı hangi politika setini tercih edecek?

Rezervle savunma mı, faizle denge mi, yoksa tahvil piyasasına daha agresif müdahale mi?

Petrol fiyatlarının yönü bu sorunun cevabını belirleyecek en kritik faktör olmaya devam ediyor. Çünkü enerji piyasasında yaşanan her sıçrama, Ankara’da para politikasının manevra alanını biraz daha daraltıyor. Ve petrol yükseldikçe Merkez Bankası’nın hem rezervleri hem de politika araçları üzerindeki baskı giderek artıyor.